به گزارش نسیم اقتصاد به نقل از اقتصاد‌آنلاین، با اضافه شدن سهمیه 50لیتری بنزین نرخ سوم به کارت‌های شخصی، کارت‌های اضطراری جایگاه‌ها جمع‌آوری می‌شوند؛ تصمیمی که در کنار صف‌های سوخت در 26استان دیگر، در 5 استان مسیر قانونی تأمین بنزین بیشتر از سهمیه ماهانه را مسدود می‌کند.

درحالی‌که محدودیت‌های سوختگیری در ماه‌های اخیر به تشکیل صف مقابل برخی پمپ‌بنزین‌ها منجر شده، طرح جدید دولت در 5 استان کشور مسئله تازه‌ای به معضلات اضافه کرده است.

براساس این طرح، 50لیتر بنزین با نرخ سوم، یعنی هر لیتر 10هزار تومان، به سهمیه کارت‌های سوخت شخصی در استان‌های خراسان رضوی، کردستان، اردبیل، آذربایجان شرقی و آذربایجان غربی اضافه شده و قرار است کارت‌های سوخت اضطراری از جایگاه‌های این استان‌ها جمع‌آوری شود. پیامد این تصمیم آن است که رانندگان پس از مصرف سهمیه‌های ماهانه خود دیگر امکان قانونی مشخصی برای دریافت بنزین بیشتر نخواهند داشت.
پایداری توزیع با محدودیت در دسترسی

تغییرات ایجادشده در شبکه تولید و توزیع بنزین پس از جنگ تحمیلی سوم، شرایط سوخت‌رسانی را دشوار کرد. حمله به واحد‌های پتروشیمی متانولی بر تولید بنزین تأثیر گذاشت و حمله اسرائیل به مخازن ذخیره بنزین در استان‌های تهران و البرز نیز لجستیک انتقال سوخت به جایگاه‌ها را مختل کرد. همزمان، کاهش تراز تولید و مصرف بنزین و نیاز دوباره کشور به واردات در کنار محاصره اقتصادی و محدودیت ورود محموله‌ها از بنادر جنوبی، تأمین و توزیع سوخت را با چالش بیشتری مواجه کرد.

در این شرایط، بنزین مورد نیاز جایگاه‌های تهران که پیش‌تر از مخازن ذخیره و به‌وسیله تانکر‌ها تأمین می‌شد، باید با پیمایش بیشتر تانکر‌ها از پالایشگاه تهران و استان‌های همجوار منتقل می‌شد. همین مسئله حفظ پایداری توزیع سوخت را دشوار کرد و برخی جایگاه‌ها برای دوام آوردن موجودی مخازن تا رسیدن محموله بعدی، تعدادی از تلمبه‌های خود را موقتا از مدار خارج کردند. دولت نیز برای مدیریت مصرف و حفظ استمرار سوخت‌رسانی، ابتدا استفاده از کارت سوخت جایگاه‌ها را محدود کرد و سپس با اجرای طرح شناسه‌دار کردن کارت‌های سوخت اضطراری، محدودیت بیشتری برای دریافت بنزین مازاد بر سهمیه به وجود آورد. محدودیت سوختگیری به میزان 25لیتر در تهران و مراکز استان‌ها و 15لیتر در سایر مناطق نیز باعث شد رانندگان برای دریافت بنزین مورد نیاز خود، در فاصله‌های کوتاه‌تری به جایگاه‌ها مراجعه کنند. این سیاست‌ها به مدیریت توزیع سوخت کمک کرد، اما در برخی مناطق به افزایش صف خودرو‌ها انجامید.
‌بن‌بست سهمیه در 5 استان

لزوم جلوگیری از قاچاق سوخت انکارناپذیر است، اما سیاست‌های این حوزه نباید مشکلی برای مردم عادی ایجاد کند و پیامد‌هایی برای جامعه و کشور به همراه داشته باشد. اکنون در 26استان کشور مشکل اصلی همچنان صف‌های ناشی از محدودیت سوختگیری و مراجعه مکرر خودرو‌ها به جایگاه‌هاست، اما در 5 استان مشمول طرح جدید، جمع‌آوری کارت‌های اضطراری مسئله را از ازدحام در جایگاه‌ها فراتر می‌برد. در این استان‌ها راننده‌ای که سهمیه ماهانه خود را تمام کرده باشد با محدودیتی روبه‌رو می‌شود که صرفا با انتظار بیشتر یا پرداخت هزینه بالاتر هم قابل‌حل نیست. این در حالی است که احراز هویت در طرح شناسه‌دار کردن کارت‌های اضطراری تنها چند ثانیه زمان می‌برد و به‌تنهایی نمی‌تواند عامل اصلی صف‌های طولانی باشد.

محدودیت حجم هر نوبت سوختگیری و مراجعه دوباره رانندگان نقش مهم‌تری در افزایش رفت‌وآمد به جایگاه‌ها دارد؛ بنابراین اگر هدف از اصلاح شیوه توزیع، کاهش ازدحام و مدیریت مصرف باشد، باید میان محدود کردن سوختگیری در هر نوبت و حذف امکان دسترسی به بنزین مازاد تفاوت قائل شد. افزایش 50لیتر بنزین نرخ سوم به کارت‌های شخصی در ظاهر امکان استفاده از بنزین با قیمت بالاتر را فراهم و جمع‌آوری کارت‌های اضطراری همزمان با اجرای این طرح، این پرسش را ایجاد می‌کند که رانندگان بعد از مصرف بیشتر از سقف تعیین‌شده چگونه باید نیاز خود را تأمین کنند. در بهترین حالت، شرایط موجود به سهمیه‌فروشی خودرو‌های دارای سهمیه مازاد، به‌ویژه وانت‌بار‌ها و تاکسی‌ها ختم خواهد شد، مگر اینکه دولت بخواهد با اختراع نرخ چهارم متقاضیان سوخت مازاد را به مسیر دیگری سوق دهد.
معضل صف‌نشینی برای بنزین

تا پیش از این، هر خودروی سواری درمجموع 110لیتر سهمیه ماهانه شامل 60لیتر بنزین با نرخ 1500تومان و 50لیتر با نرخ 3000تومان در اختیار داشت. با اضافه شدن 50لیتر بنزین نرخ سوم، مجموع سهمیه قابل دریافت از کارت شخصی به 160لیتر در ماه می‌رسد. با این حال، پیش از اجرای طرح جدید، رانندگانی که به بنزین بیشتری نیاز داشتند می‌توانستند پس از احراز هویت از کارت اضطراری جایگاه استفاده کنند؛ امکانی که با جمع‌آوری این کارت‌ها از 5 استان یادشده از بین می‌رود. به این ترتیب، مسئله دیگر صرفا افزایش زمان انتظار در صف جایگاه‌ها نیست، بلکه محدود شدن مسیر تأمین بنزین برای افرادی است که مصرف ماهانه آنها از سقف تعیین‌شده فراتر می‌رود. در عمل، اگر راننده‌ای تمام سهمیه‌های کارت شخصی خود را مصرف کند، حتی با آمادگی برای پرداخت نرخ آزاد 10هزار تومانی نیز راه مشخصی برای سوختگیری بیشتر در اختیار نخواهد داشت. این وضعیت به معنای آن است که دولت، با وجود تعیین نرخ سوم برای بنزین، امکان خرید بنزین مازاد بر سهمیه را نیز محدود می‌کند.