شاخص کل بورس تهران پس از آنکه در 21مهرماه به سطح 8‌میلیون و 460هزار واحد رسید، در روزهای معاملاتی اخیر با افزایش فشار فروش، با افت مواجه شده است. افت روز شنبه، دومین روز معاملاتی متوالی این نماگر بود که در آن شاخص بیش از یک‌درصد از ارتفاع خود را از دست داد. به این ترتیب، فاصله شاخص کل با قله ثبت‌شده در مهرماه افزایش یافته و نماگر اصلی بازار به پله‌های ابتدایی کانال 8‌میلیون واحد بازگشته است. کاهش 1.58درصدی شاخص کل در کنار افت 0.85درصدی شاخص هموزن نشان می‌دهد که فشار نزولی در روز شنبه بر سهام بزرگ و اثرگذار بر شاخص کل شدیدتر بوده است. با این حال، افت همزمان هر دو نماگر و کاهش شاخص کل فرابورس بیانگر آن است که فضای منفی صرفا به چند نماد بزرگ محدود نمانده است. در پایان معاملات نیز 67درصد نمادها در محدوده منفی قرار گرفتند و تنها 33درصد از نمادها توانستند در بخش سبز تابلو به کار خود پایان دهند. البته افت اخیر شاخص کل را باید در چارچوب تحولات چند روز گذشته بازار بررسی کرد. پس از رشدهای قبلی و رسیدن شاخص به قله 8‌میلیون و 460هزار واحدی، بخشی از معامله‌گران ممکن است در موقعیت فروش قرار گرفته باشند؛ اما برای ارزیابی دقیق‌تر دلایل عقب‌نشینی بازار، بررسی همزمان متغیرهای سیاسی و اقتصادی، وضعیت سودآوری شرکت‌ها و رفتار جریان نقدینگی نیز ضرورت دارد.

رکوردشکنی خروج پول حقیقی‌ها

مهم‌ترین اتفاق معاملات روز شنبه، خروج حدود 8هزار و 100‌میلیارد تومان پول توسط سرمایه‌گذاران حقیقی بود. این رقم، سومین خروج بزرگ روزانه پول حقیقی‌ها از بازار سهام به شمار می‌رود و بیشترین میزان خروج پول در یک روز معاملاتی طی سال جاری محسوب می‌شود. همزمانی این اتفاق با افت بیش از یک‌درصدی شاخص کل، از افزایش احتیاط معامله‌گران و تشدید فشار فروش در بازار حکایت دارد. بزرگ‌ترین خروج روزانه پول حقیقی‌ها به 11تیر 1404 بازمی‌گردد؛ زمانی که در آخرین روز از نخستین هفته معاملاتی پس از بازگشایی بازار در پی جنگ 12روزه، حدود 12هزار و 700‌میلیارد تومان پول از بازار سهام خارج شد. در آن مقطع، نگرانی از پیامدهای جنگ و افزایش ریسک‌های سیاسی، فضای معاملات را تحت‌تاثیر قرار داده بود. دومین رکورد نیز به بیستم دی‌‌ماه سال گذشته مربوط می‌شود که در جریان آن حدود 8هزار و 800‌میلیارد تومان پول توسط سرمایه‌گذاران حقیقی از بازار خارج شد. بخشی از نگرانی‌های آن دوره به احتمال تشدید تنش‌های سیاسی و وقوع مجدد جنگ مربوط می‌شد؛ ریسک‌هایی که سرانجام در نهم اسفندماه سال گذشته با آغاز جنگ رمضان ابعاد تازه‌ای پیدا کردند. مقایسه این ارقام نشان می‌دهد که خروج پول روز شنبه در میان بزرگ‌ترین نمونه‌های تاریخی قرار گرفته است. با این حال، خروج نقدینگی به‌تنهایی نمی‌تواند علت مشخصی را برای رفتار معامله‌گران اثبات کند. برای تفسیر دقیق این رویداد باید مجموعه عوامل اثرگذار بر انتظارات سرمایه‌گذاران و میزان ریسک‌پذیری آنها را در نظر گرفت.

ارزش معاملات بالا در کنار فشار فروش

ارزش معاملات خرد بازار سهام در روز شنبه به حدود 47هزار ‌میلیارد تومان رسید؛ رقمی که از تداوم گردش قابل‌توجه معاملات در بازار حکایت دارد. 

با این حال، همزمانی ارزش معاملات بالا با خروج سنگین پول حقیقی‌ها نشان می‌دهد که حجم قابل‌توجه دادوستدها لزوما به معنای تقویت تقاضا یا بهبود وضعیت بازار نیست. در چنین شرایطی، بررسی سمت جریان نقدینگی در کنار ارزش معاملات اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. 

در مجموع، معاملات روز شنبه تصویری از افزایش فشار فروش، افت گسترده نمادها و عقب‌نشینی شاخص کل از قله مهرماه ارائه کرد. ادامه این وضعیت می‌تواند به رفتار معامله‌گران در روزهای آینده وابسته باشد؛ به‌ ویژه آنکه آیا شدت خروج پول حقیقی‌ها کاهش پیدا می‌کند و تقاضا توان جذب عرضه‌ها را خواهد داشت یا خیر. 

از سوی دیگر، بررسی عملکرد صنایع و شرکت‌ها و میزان همخوانی قیمت سهام با چشم‌انداز سودآوری آنها می‌تواند در ارزیابی کیفیت اصلاح اخیر نقش تعیین‌کننده‌ای داشته باشد. در شرایطی که شاخص کل به محدوده‌های ابتدایی کانال 8‌میلیون واحد بازگشته است، جهت حرکت نقدینگی و گستره مشارکت نمادها در رشد یا افت بازار، از متغیرهای مهم برای سنجش روند معاملات در روزهای آتی خواهد بود.