نسبت دو شاخص چه چیزی را نشان می‌دهد؟

شاخص کل بورس تهران، به‌عنوان نماگر اصلی بازار سهام، عملکرد شرکت‌ها را با توجه به ارزش بازار آنها منعکس می‌کند. در این شیوه محاسبه، شرکت‌های بزرگ‌تر و برخوردار از ارزش بازار بالاتر، اثر بیشتری بر تغییرات شاخص دارند. به همین دلیل، رشد یا افت چند نماد بزرگ می‌تواند جهت حرکت شاخص کل را به میزان قابل‌توجهی تحت‌تاثیر قرار دهد؛ حتی اگر وضعیت بخش بزرگی از نمادهای بازار با حرکت این نماگر همخوانی نداشته باشد. برای پوشش بخشی از این محدودیت، شاخص هموزن از سال 1393 محاسبه شد. در این شاخص، شرکت‌ها با وزن یکسانی در محاسبات لحاظ می‌شوند و اثر اندازه شرکت‌ها به شیوه شاخص کل بر نتیجه نهایی غلبه نمی‌کند. از این رو، مقایسه عملکرد شاخص کل و هموزن می‌تواند تصویر روشن‌تری از تفاوت بازدهی سهام بزرگ و کوچک ارائه کند. نسبت شاخص کل به شاخص هموزن نیز از تقسیم مقدار شاخص کل بر مقدار شاخص هموزن به دست می‌آید. افزایش این نسبت، در صورت ثابت بودن سایر شرایط، به معنای عملکرد بهتر شاخص کل نسبت به شاخص هموزن است؛ وضعیتی که معمولا با برتری نسبی سهام بزرگ و شاخص‌ساز همراه می‌شود. در مقابل، کاهش نسبت نشان می‌دهد که شاخص هموزن عملکرد بهتری داشته و سهام کوچک‌تر بازار در مجموع وضعیت مناسب‌تری نسبت به بزرگان ثبت کرده‌اند. بنابراین، این نسبت ابزاری برای بررسی تغییرات نسبی عملکرد دو گروه از سهام است؛ نه معیاری برای تعیین وضعیت تک‌تک نمادها.

 روند سال جاری

بررسی روند نسبت شاخص کل به هموزن در سال جاری نشان می‌دهد که این نسبت از محدوده 3.9واحد در ابتدای سال به 3.51واحد در اول شهریورماه رسید. این کاهش بیانگر آن است که در این مقطع، شاخص هموزن در مقایسه با شاخص کل عملکرد بهتری داشته است. به بیان دیگر، بازدهی نسبی سهام کوچک‌تر و متوسط بازار از سهام بزرگ پیشی گرفته بود و همین موضوع در افت نسبت دو شاخص منعکس شد. اما از ابتدای شهریورماه تا 20 مهر، مسیر نسبت تغییر کرد و این نماگر به سطح 3.81واحد رسید. افزایش نسبت در این بازه نشان می‌دهد که شاخص کل در مقایسه با هموزن عملکرد بهتری ثبت کرده است. یکی از تفسیرهای ممکن برای این تغییر مسیر، افزایش توجه معامله‌گران به سهام بزرگ و شاخص‌ساز پس از دوره‌ای از عقب‌ماندگی نسبی آنها بود. هنگامی که بخشی از بازار تشخیص می‌دهد سهام بزرگ در مقایسه با سایر گروه‌ها رشد کمتری داشته‌اند، ممکن است تقاضا به سمت این نمادها متمایل شود؛ موضوعی که در صورت تحقق، نسبت شاخص کل به هموزن را افزایش می‌دهد. با این حال، تغییرات این نسبت را نباید به‌تنهایی نشانه قطعی ارزندگی سهام بزرگ یا کوچک دانست. افزایش نسبت لزوما به معنای رشد همه نمادهای بزرگ نیست و ممکن است تحت‌تاثیر عملکرد تعداد محدودی از شرکت‌های با وزن بالا قرار گیرد. به همین ترتیب، افت نسبت نیز تضمین نمی‌کند که تمامی سهام کوچک با افزایش قیمت مواجه شده‌اند. آنچه از این نماگر برداشت می‌شود، برتری نسبی عملکرد یک گروه در مقایسه با گروه دیگر است.

 نشانه‌ای از تغییر جهت تقاضا

از 20 مهرماه به بعد، نسبت شاخص کل به هموزن مجددا کاهش یافته و در پایان معاملات 27 مهر به 3.71واحد رسیده است. این سطح در مقایسه با اوج 3.81واحدی ثبت‌شده در 20مهر، از کاهش برتری نسبی شاخص کل حکایت دارد. در روزهای اخیر، عملکرد بهتر شاخص هموزن نشان می‌دهد که سهام کوچک‌تر و متوسط بازار بار دیگر در مقایسه با نمادهای بزرگ وضعیت مساعدتری داشته‌اند. بازدهی شاخص‌ها از ابتدای سال نیز این تفاوت را نشان می‌دهد. تا پایان معاملات 27مهر، شاخص کل حدود 122درصد و شاخص هموزن حدود 133درصد رشد را از ابتدای سال به ثبت رسانده‌اند؛ شکافی معادل 11واحد درصد که به معنای عملکرد بهتر شاخص هموزن در این دوره است. همچنین در مقیاس بلندمدت‌تر، از زمان آغاز محاسبه شاخص هموزن در سال 1393، شاخص کل حدود 10هزار و 346درصد و شاخص هموزن حدود 22هزار و 128درصد رشد کرده‌اند. این اختلاف انباشته نیز بر عملکرد بهتر نسبی شاخص هموزن در این بازه تاکید دارد.

در مجموع، نسبت شاخص کل به هموزن می‌تواند یکی از ابزارهای رصد جهت نسبی تقاضا در بورس تهران باشد. سرمایه‌گذاران با بررسی روند این نسبت در کنار ارزش معاملات، وضعیت صنایع و عملکرد نمادها می‌توانند درک دقیق‌تری از تغییر ترجیحات بازار به دست آورند. با این حال، تصمیم‌گیری درباره ترکیب پرتفو صرفا بر مبنای صعود یا نزول این نسبت، تصویر کاملی از ریسک و بازده مورد انتظار ارائه نمی‌کند. اهمیت اصلی این نماگر در آن است که نشان می‌دهد در هر مقطع، کدام بخش از بازار در مقایسه با بخش دیگر عملکرد بهتری داشته و این برتری چگونه در طول زمان تغییر کرده است.