به گزارش نسیم اقتصاد به نقل از شانا، صنعت گاز ایران در دو سال نخست دولت چهاردهم در شرایطی فعالیت خود را دنبال کرد که تأمین پایدار گاز، مدیریت ناترازی انرژی، توسعه زیرساخت‌ها، افزایش بهره‌وری و حفظ جایگاه ایران در تجارت منطقه‌ای گاز به‌عنوان مهم‌ترین اولویت‌ها تعریف شده بود. مجموعه اقدام‌ها در این مدت نشان می‌دهد برنامه‌های توسعه‌ای، عملیاتی، بهینه‌سازی و دیپلماسی انرژی به‌صورت هم‌زمان پیش رفته و هر بخش نقشی مکمل در پایداری شبکه گاز کشور ایفا کرده است.

بهینه‌سازی از سیاست تا اجرا

از مهم‌ترین محورهای فعالیت شرکت ملی گاز ایران در این دوره، توسعه سازوکارهای بهینه‌سازی مصرف و استفاده از ظرفیت شرکت‌های کارور بوده است. در سال 1405، نخستین گواهی صرفه‌جویی به مقدار 5 میلیون مترمکعب برای اجرای پروژه بهینه‌سازی یک شرکت کارور در استان یزد تخصیص یافت؛ اقدامی که ورود عملیاتی پروژه‌های صرفه‌جویی به مرحله اجرا را نشان داد.

در این مدت 87 شرکت دارای مجوز موقت کارور نوع 2 (بهینه‌سازی) فعالیت داشته‌اند، 29 شرکت گاز استانی با شرکت‌های کارور قرارداد امضا کرده‌اند و تعداد قراردادهای امضاشده میان شرکت‌های گاز استانی و شرکت‌های کارور به 103 مورد رسیده است. درمجموع 31 شرکت کارور دارای قرارداد فعال با شرکت‌های گاز استانی هستند.

برآوردها نشان می‌دهد این پروژه‌ها ظرفیت تحقق 979 میلیون مترمکعب صرفه‌جویی گاز در سال را دارند و امکان جذب بیش از 2 میلیون مشترک را فراهم می‌کنند. از مجموع صرفه‌جویی پیش‌بینی‌شده، 382 میلیون مترمکعب مربوط به بخش خانگی، 27 میلیون مترمکعب مربوط به بخش کشاورزی، 365 میلیون مترمکعب مربوط به بخش صنعتی، 148 میلیون مترمکعب مربوط به نیروگاه‌ها، 18 میلیون مترمکعب مربوط به بخش تجاری و 39 میلیون مترمکعب مربوط به دیگر بخش‌هاست.

موتورخانه‌ها و بخاری‌ها در خط مقدم صرفه‌جویی

اجرای پروژه‌های مصوب شورای اقتصاد بخش دیگری از برنامه‌های مدیریت مصرف گاز را تشکیل می‌دهد. در حوزه بهسازی موتورخانه‌ها، 129 هزار و 700 واحد بهسازی شده که برآورد صرفه‌جویی حاصل از آن 762 میلیون و 636 هزار مترمکعب است.

در بخش هوشمندسازی موتورخانه‌ها 3 هزار و 18 واحد هوشمندسازی شده و صرفه‌جویی حاصل از آن 17 میلیون و 745 هزار و 840 مترمکعب برآورد می‌شود. 160 هزار و 132 بخاری هم در قالب طرح تعویض بخاری‌ها جایگزین شده که نتیجه آن صرفه‌جویی 74 میلیون و 621 هزار و 512 مترمکعبی بوده است.

درمجموع، برآورد صرفه‌جویی حاصل از این سه پروژه به 855 میلیون و 3 هزار و 352 مترمکعب می‌رسد. در میان پروژه‌های بهسازی موتورخانه، تعداد 83 هزار و 200 واحد در بخش اداری و آموزشی اجرا شده که معادل 64 درصد کل پروژه‌ها را شامل می‌شود. افزون‌براین، 3 هزار و 18 پروژه هوشمندسازی موتورخانه در بخش اداری و آموزشی انجام شده است.

برنامه‌های بهینه‌سازی فقط به بخش مصرف محدود نبوده و تأسیسات صنعت گاز را هم در بر گرفته است. در حوزه پالایش 48 برنامه با ظرفیت صرفه‌جویی 510 میلیون مترمکعب تعریف شده است. در حوزه انتقال 72 برنامه با ظرفیت صرفه‌جویی 125 میلیون مترمکعب در حال اجراست. در بخش توزیع 226 برنامه تعریف شده است که ظرفیت صرفه‌جویی آن‌ها یک‌هزار و 125 میلیون مترمکعب برآورد می‌شود.

تقویت جایگاه منطقه‌ای ایران در تجارت گاز

دیپلماسی انرژی در این مدت با هدف حفظ و توسعه بازارهای منطقه‌ای دنبال شده است. تداوم صادرات گاز طبیعی به عراق و صیانت از یکی از مهم‌ترین بازارهای منطقه‌ای گاز ایران، حفظ بازار راهبردی گاز ایران در ترکیه و استمرار همکاری‌های گازی میان دو کشور به‌وسیله تمدید قرارداد صادرات گاز، ایجاد و عملیاتی‌سازی مسیر سوآپ گاز ترکمنستان به ترکیه به‌وسیله شبکه گاز ایران و پیگیری تفاهم‌ها با طرف ترکمنی در حوزه تأمین، سوآپ و انتقال گاز، از اقدام‌های انجام‌شده بوده است.

افزون‌براین، مذاکرات و ترتیبات اجرایی تفاهم‌های گازی ایران و روسیه پیگیری شده، تعاملات گازی با ارمنستان در قالب تهاتر گاز و برق ادامه یافته و همکاری گازی با جمهوری آذربایجان در چهارچوب سوآپ گاز به جمهوری خودمختار نخجوان تداوم پیدا کرده است.

پیگیری توسعه بازارهای تازه و تنوع‌بخشی به مقاصد تجارت گاز ایران در دستور کار قرار داشته و جایگاه ایران به‌عنوان حلقه پیوند شبکه‌های گازی آسیای مرکزی، قفقاز و ترکیه تقویت شده است.

رکوردهایی در تولید و انتقال

در حوزه فنی و عملیاتی دستاوردهای مهمی ثبت شده است. رکورد تولید گاز شیرین به مقدار 882 میلیون مترمکعب به ثبت رسید و پالایشگاه هاشمی‌نژاد برای نخستین بار زمستان 1403 را بدون توقف تولید پشت‌سر گذاشت.

برای نخستین بار 208 توربوکمپرسور در شبکه گاز کشور به‌ کار گرفته شد و کارکرد توربین‌های ایستگاه‌های تقویت فشار نسبت به مدت مشابه پارسال بیش از 21 درصد افزایش یافت. عملیات اجرایی خط انتقال گاز نهبندان ـ سربیشه با هدف تقویت شبکه انتقال شمال شرق کشور آغاز شد و این پروژه به پیشرفت 73 درصد رسید.

در زمستان 1404 شیفت‌های 24 ساعته در بیش از 50 نقطه از ایستگاه‌های شیر بین‌راهی ایجاد شد تا کنترل دستی و به‌موقع شبکه برای حفظ پایداری تأمین شود. به‌کارگیری سامانه‌های به‌روز دیسپچینگ، افزایش 20 درصد گاز تحویلی به مخازن ذخیره‌سازی، کاهش زمان تعمیرات اساسی و اجرای زودتر از موعد آن‌ها در 1404، اصلاح و ترمیم 180 نقطه سرجوش در خط هشتم سراسری و اصلاح آرایش شبکه گاز کشور از دیگر اقدام‌های مهم این بخش بوده است.

توسعه زیرساخت‌ها برای زمستان‌های آینده

در حوزه توسعه، 16 واحد توربوکمپرسور در ایستگاه‌های تقویت فشار گاز راه‌اندازی شد. عملیات اجرایی تأسیسات تقویت فشار اهواز «ب» روی خط نهم سراسری و دو واحد توربوکمپرسور در ایستگاه‌های تقویت فشار خیرگو 8 و دهق آغاز شد.

توسعه ذخیره‌سازی گاز در ساختار گنبد نمکی نصرآباد کاشان و توسعه ذخیره‌سازی در مخازن شوریجه و سراجه (فاز دوم) از دیگر پروژه‌های مهم این دوره بوده است. عملیات اجرایی نصب تجهیزات اندازه‌گیری در نقاط تبادلی مطابق قانون برنامه هفتم پیشرفت کشور هم آغاز شد تا مدیریت ناترازی انرژی با دقت بیشتری انجام شود.

عملیات اجرایی خط نهم سراسری در مسیر عجب‌شیر تا مرند آغاز شد و سه قطعه از این خط شامل اهواز ـ شوشتر، شوشتر ـ دزفول و پلدختر ـ کوهدشت به طول مجموع 313 کیلومتر به بهره‌برداری رسید.

عملیات اجرایی خط انتقال 56 اینچ پل‌کله ـ تیران ـ دهق به طول 154 کیلومتر آغاز شد. در دو سال نخست دولت چهاردهم، یک‌هزار و 133 کیلومتر خط انتقال گاز جدید اجرا شد و مجموع خطوط انتقال بهره‌برداری‌شده کشور به 40 هزار و 840 کیلومتر رسید.

تعداد ایستگاه‌های تقویت فشار گاز کشور به 96 ایستگاه رسید که 5 ایستگاه آن در دولت چهاردهم به بهره‌برداری رسیده است. همچنین، 16 واحد توربوکمپرسور در این دوره راه‌اندازی شد. در بخش گازرسانی، تعداد شهرهای بهره‌مند از گاز طبیعی به یک‌هزار و 377 شهر رسید که 9 شهر آن در دولت چهاردهم گازرسانی شده‌اند و درصد بهره‌مندی خانوار شهری به 99.05 درصد رسیده است.

تعداد روستاهای گازرسانی‌شده کشور به 42 هزار و 120 روستا افزایش یافته و بیش از 88.25 درصد خانوارهای روستایی از نعمت گاز طبیعی بهره‌مند شده‌اند. در این مدت بیش از 2 هزار روستا به شبکه گاز متصل شده‌اند.

مجموع شبکه گاز شهری و روستایی کشور به 475 هزار و 828 کیلومتر رسیده که 18 هزار و 562 کیلومتر آن در دولت چهاردهم اجرا شده است. تعداد انشعاب‌های گاز کشور به 13 میلیون و 947 هزار و 785 انشعاب رسیده که 479 هزار و 892 انشعاب آن در این دولت اجرا شده است. تعداد مشترکان گاز کشور نیز به 30 میلیون و 39 هزار و 22 مشترک رسیده که یک‌میلیون و 511 هزار و 186 مشترک در دولت چهاردهم به شبکه افزوده شده‌اند.

گازرسانی به 6 نیروگاه، یک‌هزار و 497 مصرف‌کننده عمده صنعتی، بهره‌برداری از 5 ایستگاه جدید سی‌ان‌جی، راه‌اندازی 6 مرکز بهره‌برداری در ساری، کیاسر، ارسنجان، یزد، بیرجند و ایلام و بهره‌برداری از ایستگاه کنترل فشار سمنان، تکمیل‌کننده کارنامه‌ای است که در کنار ارتقای شاخص‌های تولید و توسعه تجارت منطقه‌ای، مدیریت مصرف و بهینه‌سازی را به یکی از محورهای اصلی صنعت گاز کشور تبدیل کرده است.