به گزارش نسیم اقتصاد به نقل از ایلنا، جنگ طلبی و سیاست‌های امریکا و رژیم صهیونیستی نه تنها ایران بلکه بازار انرژی را در سراسر جهان با مخاطره مواجه کرده به نحوی که با اختلال در تردد نفتکش‌ها، نفت تا 120 دلار در هر بشکه هم رسید و اکنون گسترش جنگ به تنگه هرمز شدیدترین چالش فیزیکی را در تاریخ صنعت نفت رقم زده و عرضه بیش از 12 میلیون بشکه نفت را در روز متوقف کرده است.

اوضاعی که طبق برآورد مدیر ارشد تحلیل بازار نفت در موسسه کپلر کاهش عرضه در مجموع به 600 میلیون بشکه رسیده که معادل 6 روز تقاضای جهانی است. او‌ معتقد است: از دست رفتن این حجم از عرضه فیزیکی می تواند بازار را به شدت مختل کند.

این تحلیلگر داده‌های انرژی در موسسه بین‌المللی کپلر پیش‌بینی می‌کند که اگر کاهش عرضه نفت از خاورمیانه تا پایان ماه می به حدود یک میلیارد بشکه برسد؛ تحمل این شرایط برای بازار بسیار دشوار خواهد بود.

در ادامه مشروح گفت‌وگوی ایلنا همایون فلکشاهی را می خوانید:

محدویت تردد نفتکش‌ها

 ارزیابی شما از وضعیت تنگه هرمز و تردد نفتکش‌ها بعد از جنگ اخیر امریکا و رژیم صهیونیستی با ایران چیست؟

در عمل تغییر زیادی رخ نداده است. اعلام ایران درباره بازگشایی کامل تنگه هرمز تاکنون به بهبود ملموسی در شرایط میدانی منجر نشده است. حتی اظهارات وزیر امور خارجه، آقای عراقچی، بعداً توسط برخی مقامات دیگر تا حدی نقض شد که خود نشان‌دهنده تداوم ابهام در این موضوع است.

در حال حاضر کشتی‌ها همچنان مجبورند از کریدور تحت کنترل ایران در شمال جزیره لارک عبور کنند و این موضوع نیازمند اخذ مجوز از نیروهای سپاه است. این روند کند، محدودکننده و همراه با ریسک‌های بالای عملیاتی، حقوقی و اعتباری برای شرکت‌های کشتیرانی است.

در روزهای اخیر تردد بسیار محدود بوده است. به‌طور متوسط تنها حدود 3 کشتی در روز از خلیج فارس خارج شده‌اند، در حالی که قبل از درگیری‌ها این رقم برای نفتکش‌ها حدود 20 تا 25 فروند در روز بود. پیش از اعمال محاصره توسط آمریکا، صادرات نفت ایران به‌صورت عادی انجام می‌شد، اما پس از آن به‌شدت کاهش یافته و تاکنون هیچ نفتکشی نتوانسته از محدوده محاصره عبور کند. تنها بین 16 تا 18 آوریل چهار نفتکش حامل نفت امارات و عربستان موفق به خروج شدند، اما پس از تشدید تنش‌ها در 18 آوریل و حمله به نفتکش Sanmar Herald، هیچ نفتکش نفت خامی عبور نکرده است.

نمودار(1) تعداد نفتکش‌هایی که از تنگه هرمز عبور کرده‌اند

این شرایط چه تأثیری بر بازار جهانی نفت داشته است؟

محدودیت‌های عملیاتی در تنگه هرمز یکی از شدیدترین اختلال‌های فیزیکی تاریخ بازار نفت را رقم زده است. در واقع با یک شوک بزرگ عرضه مواجه هستیم که همزمان باعث گسست در ساختار قیمت‌گذاری جهانی نیز شده است.

سرگردانی روزانه 16 میلیون بشکه نفت

پیش از درگیری‌ها، صادرات نفت و میعانات از خلیج فارس حدود 16 میلیون بشکه در روز بود. اما پس از تشدید تنش‌ها، عبور نفت از تنگه تقریباً متوقف شده است. در عمل، تنها حدود 300 هزار بشکه در روز نفت غیرایرانی توانسته از تنگه عبور کند که نشان‌دهنده شدت اختلال است.

اعراب بدنبال مسیرهای جایگزین

بخشی از این کاهش از طریق مسیرهای جایگزین جبران شده است. عربستان صادرات خود از بندر ینبع در دریای سرخ را افزایش داده و امارات نیز صادرات از فجیره را بالا برده است. در مجموع، این مسیرهای جایگزین حدود 3.2 میلیون بشکه در روز از سوی عربستان و 0.6 میلیون بشکه در روز از سوی امارات به عرضه اضافه کرده‌اند اما این میزان همچنان فاصله زیادی با جبران کامل کاهش صادرات از مسیر هرمز دارد.

آینده بشکه‌های نفت چه می‌شود؟

در کنار این موارد، بسته شدن عملی این گلوگاه باعث شده بیش از 12 میلیون بشکه در روز از عرضه نفت متوقف شود و همین موضوع قیمت برنت را در ماه مارس به حدود 120 دلار رسانده است. برآورد ما این است که مجموع کاهش عرضه به حدود 600 میلیون بشکه رسیده که معادل حدود 6 روز تقاضای جهانی است.

از سوی دیگر، تقاضا نیز کاهش یافته، به‌ویژه در میان پالایشگاه‌های آسیایی که وابستگی بالایی به نفت خلیج فارس دارند. یکی از ویژگی‌های مهم این بحران، فاصله قابل‌توجه بین بازار کاغذی و بازار فیزیکی است؛ به‌طوری که در حالی که برنت حدود 120 دلار بود، قیمت نفت تحویلی در شرق آسیا به 160 تا 170 دلار رسید.

پس از اعلام آتش‌بس، قیمت‌ها تا حدی کاهش یافته‌اند، زیرا بازار امیدوار است توافقی بین آمریکا و ایران حاصل شود. اما اگر تنگه به‌زودی بازگشایی نشود، احتمال افزایش مجدد قیمت‌ها بسیار بالا خواهد بود.

در صورت تداوم این وضعیت، فکر می کنید که بازار نفت چقدر تاب‌آوری داشته باشد؟

از دست رفتن این حجم از عرضه فیزیکی فشار بسیار زیادی به بازار وارد می‌کند. با توجه به اینکه کاهش تجمعی عرضه به حدود 600 میلیون بشکه رسیده، ادامه این وضعیت می‌تواند تعادل بازار را به‌شدت مختل کند.

بی‌ثباتی در کریدورها

در صورت تداوم محدودیت در تنگه هرمز، هزینه‌های حمل‌ونقل، بیمه و برنامه‌ریزی پالایشگاه‌ها با بی‌ثباتی بیشتری مواجه خواهد شد. این تأثیر به‌صورت یکسان توزیع نشده است؛ کشورهای آسیایی به‌ویژه جنوب شرق آسیا و هند به دلیل وابستگی بالا و ذخایر کمتر، آسیب‌پذیرتر هستند، در حالی که چین، ژاپن و کره جنوبی تا حدی وضعیت بهتری دارند.

آغاز آزادسازی یک میلیارد بشکه از ذخایر

در مجموع، ابزارهای محدودی برای مقابله با این شرایط وجود دارد. برخی کشورها اقداماتی برای کاهش مصرف یا حمایت از مصرف‌کنندگان انجام داده‌اند. آژانس بین‌المللی انرژی نیز آزادسازی 400 میلیون بشکه از ذخایر راهبردی را آغاز کرده و ممکن است این رقم افزایش یابد.

با این حال، اگر کاهش عرضه از خاورمیانه تا پایان ماه می به حدود 1 میلیارد بشکه برسد، تحمل این شرایط برای بازار بسیار دشوار خواهد بود.

نفتکش‌ها از تنگه هرمز خداحافظی می‌کنند؟

با این شرایط وضعیت تردد نفتکش‌ها و صادرات نفت ایران را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

تردد نفتکش‌ها همچنان بسیار محدود است. تعداد کشتی‌ها از حدود 20 تا 25 نفتکش در روز قبل از بحران، به حدود 1 تا 2 نفتکش در روز کاهش یافته است. اخیراً عبور نفتکش‌های حامل نفت امارات کمی افزایش یافته، اما در مجموع سطح تردد همچنان بسیار پایین است.

صادرات نفت ایران پیش از محاصره آمریکا در سطح نسبتاً بالایی قرار داشت، اما پس از آن به‌شدت کاهش یافته است. ایران از زمان آغاز محاصره سه نفتکش VLCC را بارگیری کرده و دو نفتکش دیگر نیز در مسیر جزیره خارگ هستند، اما تاکنون نفتکش حامل نفت ایران موفق به عبور از محدوده محاصره نشده است.

احتمال کاهش تولید اجباری نفت ایران 

محاصره دریایی چه تأثیری بر دارد؟

ایران در ماه مارس حدود 1.85 میلیون بشکه در روز نفت صادر می‌کرد که عمدتاً از جزیره خارگ انجام می‌شد. به نظر می‌رسد محاصره آمریکا تا حد زیادی در جلوگیری از رسیدن نفت ایران به بازارهای آسیایی مؤثر بوده است.

در صورت ادامه این وضعیت، شرکت ملی نفت ایران ناچار خواهد شد تولید را کاهش دهد، زیرا در غیر این صورت ظرفیت ذخیره‌سازی به‌سرعت پر می‌شود. برآورد ما این است که حدود 40 میلیون بشکه ظرفیت ذخیره‌سازی خالی، عمدتاً در خارگ و عسلویه، وجود دارد.

در نتیجه، این محاصره احتمالاً به کاهش تولید منجر خواهد شد، مشابه آنچه در دوره تحریم‌های 2012 تا 2015 و پس از خروج آمریکا از برجام در سال 2018 مشاهده شد. 

نمودار(2) بارگیری نفت‌خام و میعانات گازی ایران از طریق بنادر مختلف به هزار بشکه در روز

احتمال افزایش معاملات نفتی با یوان

نظرتان را درباره استفاده از پترویوان به جای پترودلار بفرمایید.

افزایش استفاده از یوآن در تجارت نفت نشان‌دهنده تلاش برخی کشورها برای کاهش وابستگی به دلار آمریکا است، به‌ویژه در معاملاتی که با کشورهای تحت تحریم یا دارای حساسیت سیاسی انجام می‌شود.

با این حال، یوآن هنوز جایگزین کاملی برای دلار نیست. این ارز از نظر نقدشوندگی، قابلیت تبدیل، عمق بازارهای مالی و پذیرش جهانی با دلار فاصله دارد.

بنابراین، اگرچه استفاده از یوآن در معاملات دوجانبه و منطقه‌ای احتمالاً افزایش خواهد یافت، اما دلار همچنان در آینده ارز غالب در بازار جهانی نفت باقی خواهد ماند.