به گزارش نسیم اقتصاد، چهارمین کنفرانس ملی مدیریت، حسابداری و اقتصاد با تأکید بر بازاریابی منطقه‌ای و جهانی

نویسندگان:
محمد حمید ایجازی
مهدی‌زاده کامبیز

چکیده

در شرایط رکود و تورم هم‌زمان در فضای کسب‌وکار، فعالیت بنگاه‌های اقتصادی با چالش‌های جدی مواجه شده است. این وضعیت برای شرکت‌های دانش‌بنیان تازه‌تأسیس گسترده‌تر و عمیق‌تر است. کارآفرینی به عنوان راهکاری برای حل مشکلات توسعه‌ای، تحقق اقتصاد مقاومتی، توسعه پایدار و جهاد اقتصادی مطرح می‌شود.

دستیابی به این اهداف نیازمند مهندسی مجدد ساختارها و فرآیندهای کسب‌وکار و ارتقای سطح حاکمیت از تصدی‌گری به تولی‌گری است. اقدامات موردی بدون پشتوانه علمی، رقابت‌های جناحی و نادیده گرفتن منافع ملی، از آفات توسعه پایدار به شمار می‌روند.

در این مقاله با بررسی ادبیات موضوع، به تبیین مفهوم «فرهنگ مدیریت ایرانی» و نقش آن در توسعه دانش‌بنیان پرداخته شده و راهکارهایی برای تسریع این روند ارائه شده است.

کلیدواژه‌ها:
کارآفرینی، فرهنگ مدیریت ایرانی، دانش‌بنیان، گفتمان

مقدمه

رکود و تورم هم‌زمان، فضای کسب‌وکار را با پیچیدگی‌های جدی روبه‌رو کرده است. شرکت‌های دانش‌بنیان برای بقا و رقابت ناچار به نوآوری مستمر هستند. عنصر کلیدی افزایش رقابت‌پذیری، توسعه دانش‌بنیان است که شامل نوآوری، ریسک‌پذیری و پاسخ فعالانه به تغییرات محیطی می‌شود.

ایجاد فرهنگ نوآورانه در حوزه کسب‌وکار، پیش‌نیاز توسعه دانش‌بنیان است. این پژوهش تلاش می‌کند چرایی استفاده از مفهوم «فرهنگ مدیریت ایرانی» را در مسیر توسعه دانش‌بنیان تبیین کند.

گفتمان انقلاب و فرهنگ‌سازی

انقلاب‌های اجتماعی شکاف‌های جدیدی در جامعه ایجاد می‌کنند و گفتمان‌های تازه‌ای را شکل می‌دهند. انقلاب اسلامی ایران نیز زمینه‌ساز نوعی فرهنگ مدیریتی خاص شده است که حاصل تجربه‌هایی چون انقلاب، دفاع مقدس، تحریم‌ها و شرایط خاص اقتصادی است.

این بستر تاریخی می‌تواند به شکل‌گیری «فرهنگ مدیریت ایرانی» به عنوان یک نظریه مدیریتی مستقل منجر شود.

فرهنگ

فرهنگ مجموعه‌ای از ارزش‌ها، باورها، هنجارها و الگوهای رفتاری مشترک است که اعضای یک جامعه یا سازمان را از دیگران متمایز می‌کند.

مطالعات متعددی مانند مدل‌های هافستد، شاین و گلوب، زمینه شناخت علمی فرهنگ سازمانی را فراهم کرده‌اند. فرهنگ سازمانی می‌تواند بر تعهد، انسجام، عملکرد و نوآوری اثرگذار باشد.

توسعه پایدار

در گذشته توسعه عمدتاً به رشد اقتصادی محدود می‌شد، اما از دهه 1990 مفهوم توسعه پایدار مطرح شد که بر تعادل میان رشد اقتصادی، عدالت اجتماعی و حفاظت از محیط زیست تأکید دارد.

تحقق توسعه پایدار نیازمند استراتژی ملی و بازنگری در شیوه‌های مدیریتی است.

شرکت‌های دانش‌بنیان

شرکت دانش‌بنیان شرکتی است که دانش و فناوری دارایی اصلی آن محسوب می‌شود. در اقتصاد جدید، مزیت رقابتی نه بر منابع فیزیکی، بلکه بر سرمایه دانشی استوار است.

ظهور شرکت‌های دانش‌بنیان به عنوان نشانه‌ای از انقلاب صنعتی سوم شناخته می‌شود که مرز میان نیروی کار و صاحبان دانش را تغییر داده است.

فرهنگ و توسعه دانش‌بنیان

فرهنگ سازمانی می‌تواند تسهیل‌کننده یا مانع توسعه دانش‌بنیان باشد.

عوامل فرهنگی مؤثر شامل:

• روحیه نوآوری

• پذیرش ریسک

• کار گروهی

• انعطاف‌پذیری

• اعتماد سازمانی

فرهنگ مناسب، قابلیت کارکنان را برای پذیرش تغییر و خلاقیت افزایش می‌دهد.

توسعه دانش‌بنیان و عملکرد

مطالعات نشان می‌دهد بین کارآفرینی سازمانی و عملکرد رابطه مثبت وجود دارد. توسعه دانش‌بنیان موجب:

• افزایش کیفیت

• کاهش هزینه‌ها

• ارتقای بهره‌وری

• افزایش رضایت مشتری

• بهبود عملکرد مالی و غیرمالی

می‌شود.

فرهنگ مدیریت ایرانی

مدیریت، فرآیند به‌کارگیری اثربخش منابع برای دستیابی به اهداف است. فرهنگ مدیریت ایرانی دارای ویژگی‌هایی است که می‌تواند مبنای توسعه دانش‌بنیان قرار گیرد.

ویژگی‌های فرهنگ مدیریت ایرانی:

1. اخلاص در عمل

2. جهاد با نفس (خودسازی)

3. ایثار و ازخودگذشتگی

4. تداوم در کار و تلاش

5. رعایت اخلاق اسلامی

6. مقاومت در برابر مشکلات

7. مبارزه علمی همراه با تدبیر

8. اهتمام به نظم و قانون

9. مبارزه با یأس و ناامیدی

10. تلاش مشترک برای هدف واحد

این ویژگی‌ها در صورت بازتعریف علمی می‌توانند به چارچوب مدیریتی کارآمدی تبدیل شوند.

بحث و نتیجه‌گیری

در شرایط رکود اقتصادی، ضعف بنگاه‌ها و کمبود توان رقابتی، نیاز به مهندسی مجدد فرآیندهای کسب‌وکار و ایجاد هلدینگ‌های دانش‌بنیان تخصصی احساس می‌شود.

مدیریت ایرانی با تأکید بر:

• منافع ملی

• هم‌افزایی

• توانمندسازی بنگاه‌ها

• نگاه علمی به بازار

• توسعه پایدار

می‌تواند چارچوبی نوآورانه برای خروج از رکود و ایجاد جریان‌های اقتصادی پویا فراهم کند.

در این رویکرد، اولویت با منافع ملی، سپس منافع سازمان و در نهایت منافع فردی است؛ اما این منافع به‌گونه‌ای تعریف می‌شوند که تحقق هرکدام به تقویت دیگری منجر شود.

فرهنگ مدیریت ایرانی می‌تواند به عنوان یک نظریه مدیریتی بومی و تمدن‌ساز، در مسیر توسعه دانش‌بنیان و اقتصاد پویا نقش‌آفرینی کند.

محمد حمید ایجازی