به گزارش نسیم اقتصاد به نقل از اقتصادنیوز، لایحه بودجه سال 1405 در حالی در مجلس مورد بررسی قرار می‌گیرد که بندهای مربوط به واردات خودرو، بار دیگر موجی از بیم‌ها و امیدها را در بازار آشفته خودروی ایران به وجود آورده است.
 
در حالی که نمایندگان مجلس با تکیه بر واژه «رقابتی کردن»، از تغییر رویکرد در صدور مجوزها می‌گویند، برخی فعالان واردات خودرو، نگاهی بدبینانه به این ویترین آرایی‌های قانونی دارند.
 
مهدی دادفر، از چهره‌های فعال در واردات خودرو، در گفتگو با «اقتصادنیوز»، تغییر رویکرد دولت در صدور مجوز را «انحصار مهندسی‌شده» می‌نامد.
 
این فعال واردات خودرو معتقد است که «تجربه سال‌های گذشته نشان داده که محدود کردن مجوزها به برخی افراد یا شرکت‌های خاص، نه‌تنها به افزایش رقابت و تنظیم بازار کمک نکرده است، بلکه موجب ایجاد رانت و کاهش شفافیت نیز شده است.
 
دادفر می‌گوید: اگر قرار است واردات ساماندهی شود، باید ضوابط روشن، برابر و قابل پیش‌بینی برای همه فعالان اقتصادی در نظر گرفته شود، تا فضای رقابتی واقعی شکل بگیرد و بازار نیز از ثبات بیشتری برخوردار شود.
 
مشروح گفتگوی اقتصادنیوز را با مهدی دادفر، فعال بازار خودرو در ادامه می‌خوانید.
 

*جناب دادفر! لایحه بودجه سال آینده در مجلس در حال بررسی است. از جمله مصوبات این روزهای پارلمان، موضوع «اعطای مجوز واردات خودرو به‌صورت رقابتی» است. موافقان می‌گویند در گذشته مجوزها به خودروسازان داده می‌شد، اما به تعهدات خود عمل نمی‌کردند. نظر شما درباره این تغییر رویکرد چیست؟
 
ابتدا باید اصلاح کنم که مجوزها صرفا به خودروسازان داده نمی‌شد. اما درباره آنچه «رقابتی» خوانده می‌شود، باید بگویم که این ایده، از نظر من یک «انحصار مهندسی‌شده» است. سوال اصلی این است که، آیا واقعا می‌خواهیم مردم بتوانند خودرو وارد کنند یا خیر؟ اگر هدف این است، راه‌حل ساده‌ای دارد؛ باید اجازه دهید هر ایرانی بالای 18 سال در طول عمر خود بتواند یک دستگاه خودروی خارجی وارد کند.
 
وقتی می‌گویند واردات رقابتی است، یعنی باز هم باید برای گرفتن مجوز پشت در اتاق مسئولان منتظر بمانیم تا مثلاً اجازه واردات 100 دستگاه خودرو را بدهند. بعد هم ممکن است به هر بهانه‌ای با درخواست موافقت نکنند.
 
متولیان تنها فرمول‌ها را پیچیده می‌کنند و زمانی که وعده‌‌های داده شده محقق نمی‌شود، دیواری کوتاه‌تر از واردکننده پیدا نمی‌کنند؛ در حالی که مشکل از قانون‌گذاری بد و اجرای نادرست آن است. مجلس قانون را بد نوشته، چون عقوبتی برای عدم اجرای آن توسط مجریان در نظر نگرفته است و دولت نیز آن را درست اجرا نمی‌کند. به طور مثال تا برج هفتم سال جاری، تکلیف تعرفه‌ها مشخص نبود و تخصیص ارز با اما و اگرهای فراوان همراه بود، در این شرایط واردکننده امکان واردات نداشت.
 
انحصار مهندسی‌شده برای مجوز واردات
*یعنی روش‌های فعلی مانع اصلی تحقق اهداف واردات هستند؟
 
دقیقا. در دوره‌های گذشته روش مشابهی مصوب شد و نتیجه آن ایجاد فضایی بود که کسی جرات نداشت، حتی یک گفتگوی عادی با معاون وزیر داشته باشد. محیطی بسته و یک‌طرفه شکل گرفته بود و مجوزها پشت‌ درهای بسته داده می‌شد. در این شرایط، می‌گویند چرا واردات انجام نشد؟ معلوم است؛ هیچ فعال اقتصادی برای کار خودش التماس نمی‌کند.
 
این نگاه که بر اساس سابقه امتیاز بدهیم و انحصار بسازیم، نتیجه‌ای جز آشفتگی ندارد. من این روند را «انحصار مهندسی‌شده» می‌دانم. اگر کسی قصد واردات دارد، برای کسب‌وکار خودش این کار را می‌کند، نه برای دولت. قانونی هم که رویکردش این باشد که عملا مشکلی را حل نخواهد کرد.
 
 
ابهام در واردات خودرو ایرانیان خارج کشور
* در این لایحه، بندی هم وجود دارد که به ایرانیان خارج از کشور اجازه می‌دهد یک دستگاه خودرو، حتی کارکرده، وارد کنند. به نظر شما این تصمیم چه تاثیری بر بازار و روند واردات خواهد داشت؟
 
این مسئله پیش‌تر برای سال 1404 مطرح شده بود، اما تا به امروز اجرایی نشده است. دستورالعمل مربوط به این موضوع در دی‌ماه تدوین شد و شرایط بسیار پیچیده‌ای برای آن در نظر گرفتند که حتی امکان درک آن برای متقاضیان وجود نداشت.
 
در متن مصوبه دولت آمده است که خودرو باید پیش از تاریخ ابلاغ، به نام فرد خارجی شماره‌گذاری شده باشد. بسیاری با ما تماس می‌گیرند و می‌پرسند این بند دقیقا یعنی چه؛ آیا باید به گذشته برگردند و پلاک بگیرند؟ با پیگیری‌ها متوجه شدیم که منظور این است که خودرو باید از قبل، به طور مثال پیش از آذر ماه، به نام آن فرد بوده باشد تا ایرانیان خارج از کشور بتوانند آن را وارد کنند.
 
*با مواردی که مطرح کردید می‌توان گفت، این مصوبه آزادی عمل واقعی برای ایرانیان مقیم خارج ایجاد نمی‌کند؟
 
بله، این روند از بودجه 1404 نیز مشخص بود و به نظر من، این اقدام را نمی‌توان آزادی واردات برای ایرانیان مقیم خارج از کشور تلقی کرد. البته همین که این موضوع را مرقوم کرده‌اند، خود گام مهمی است، اما ممکن است دوباره به اصلاح نیاز داشته باشد یا اصلاً به مرحله اجرا نرسد.
 
*در مورد خودروهای کارکرده و استانداردهای مربوط به آن‌ها وضعیت به چه صورت خواهد بود؟
 
خودروهایی که دارای تاییدیه «همولوگیشن (Homologation)» باشند، به معنی آنکه خودرو دارای لیست استاندارد کامل باشد، مجاز به ورود هستند و از این بابت مشکلی ندارند.
 
در بخش دیگری از لایحه، به واردات خودرو از مناطق آزاد با حقوق ورودی بیشتر اشاره شده و رقم 50 هزار دستگاه مطرح شده است. این موضوع را چگونه ارزیابی می‌کنید؟
 
باید به کسی که این تفکرات را روی کاغذ آورده تبریک گفت. این‌ها تفکرات فضایی و تئوری‌هایی است که قابلیت عملیاتی شدن ندارند. بعد از یک سال دوباره دور هم جمع می‌شویم و می‌پرسیم چرا نشد؟ علت این است که بر اساس عقل و منطق تصمیم‌گیری نمی‌شود و از اهل فن نظرخواهی نمی‌کنند.
 
با مقررات عجیب، سد راه نشوید
*با توجه به فشارهای اقتصادی و تحریم‌ها، آیا اساسا در شرایط فعلی امکان واردات خودرو به صورت گسترده وجود دارد؟
 
صددرصد این امکان وجود دارد. مردم توان این کار را دارند، به شرطی که دولت دست‌انداز ایجاد نکند و مجلس با قوانین عجیب و غریب جلوی راه را نگیرد. مگر در همین شرایط تحریم، امسال حدود 35 تا 36 هزار دستگاه خودرو وارد نشد؟ سال آینده هم می‌توان وارد کرد، مشروط بر اینکه کار را به مردم بسپاریم. مشکل اینجاست که روندها با تاییدیه‌های پشت درهای بسته، بلاتکلیفی نرخ تعرفه و سامانه‌های عرضه‌ای مختل شده‌اند. وقتی خودروی مردم 6 ماه در گمرک می‌ماند، وضعیت سال بعد هم بهتر از امسال نخواهد بود. اگر این موارد اصلاح شود، بقیه مسائل حل شده است.
 
*در مورد خودروهای مونتاژی نیز مباحثی مطرح است؛ از جمله اینکه کیفیت پایینی دارند و با قیمت‌های نامتعارف فروخته می‌شوند. برخی نمایندگان مجلس اعلام کرده‌اند در سال 1402 حدود 5 میلیارد دلار و در سال 1403 حدود 8 میلیارد دلار به این بخش اختصاص یافته است. نظر شما در این باره چیست؟

بحث خودروهای مونتاژی بسیار گسترده است. اما باید توجه داشت که هزینه تولید به صورت CKD (قطعات منفصله) در کشور ما به دلیل فرآیندهای دولتی و خواب سرمایه در گمرکات، بسیار بالاست. پولی که در دنیا سالانه 8 تا 10 بار می‌چرخد، در اینجا به سختی 2 بار گردش دارد و همین موضوع قیمت تمام‌شده را به شدت بالا می‌برد.
 
درباره کیفیت هم نمی‌توان کلی‌گویی کرد؛ ما خودروهای مونتاژی بسیار باکیفیتی هم داریم. مشکل اصلی قیمت نامتعارف است که ریشه در عدم رقابت قانونمند دارد. اگر واردات خودروهای آماده (CBU) همان مدل‌ها آزاد شود، آن زمان است که رقابت واقعی شکل می‌گیرد و قیمت‌ها اصلاح می‌شود.
 
تنظیم بازار خودرو از طریق واردات نخواهد بود
*با توجه به مواردی که مطرح کردید، نتیجه نهایی این سیاست‌ها بر قیمت‌ها و وضعیت کلی بازار به چه صورت خواهد بود؟
 
آنچه مسلم است، دولت انتظار حجم بالای واردات را ندارد و سیاست تسهیل‌گرانه تعرفه‌ای را کنار گذاشته است. به نظر می‌رسد، واردات به صورت نمادین است و تنظیم بازار قرار نیست از طریق واردات خودرو انجام شود. بر این اساس، مصرف‌کننده‌ها هم نباید انتظار رقابت قیمتی یا تنوع واقعی داشته باشند و قرار نیست واردات بازار را نجات دهد؟ نتیجه نهایی این اقدامات افزایش قیمت تمام‌ شده خودروهای وارداتی خواهد بود.