به گزارش نسیم اقتصاد به نقل از ایسنا، شهریه مدارس غیردولتی سال‌هاست یکی از موضوعات بحث‌برانگیز نظام آموزشی کشور است؛ خانواده‌ها از یک سو برای برخورداری فرزندانشان از امکانات آموزشی بیشتر همچون کلاس‌های تقویتی، آمادگی کنکور و ... به سمت مدارس غیردولتی و به‌ویژه مدارس شناخته‌شده و خاص می‌روند اما افزایش هزینه‌های تحصیل باعث شده تا انتخاب مدرسه برای بسیاری از خانواده‌ها که اغلبشان هم از قشر متوسط و معمولی جامعه هستند، به یک تصمیم اقتصادی سنگین تبدیل شود.

در این میان، برخی مدارس شناخته‌شده، به دلیل برند بودن و ادعای سابقه درخشان قبولی در آزمون‌های مهم، فوق‌برنامه‌ها و ... متقاضیانی ویژه دارند.

با این حال، روایت برخی والدین از هزینه‌های چندصد میلیون تومانی برای یک سال تحصیلی، پرسش‌هایی جدی درباره نسبت شهریه با خدمات واقعی مدرسه، میزان شهریه مصوب و سهم هزینه‌های فوق‌برنامه ایجاد کرده است.

در حالی که شهریه مدارس غیردولتی باید در چارچوب ضوابط آموزش‌وپرورش تعیین شود، گزارش‌های منتشرشده درباره شهریه مدارس در سال تحصیلی 1405-1406 نشان می‌دهد موضوع افزایش شهریه و نحوه محاسبه هزینه‌های جانبی همچنان محل بحث است. حتی در برخی گزارش‌ها، خانواده‌ها از سنگینی شهریه مدارس غیردولتی و تمایل به بازگرداندن فرزندانشان به مدارس دولتی گفته‌اند.

برای ثبت‌نام فرزندم باید چند ماه حقوقم را کنار بگذارم

مادر فرانک کلاس دهم منطقه یک تهران با اشاره به هزینه بالای تحصیل فرزندش می‌گوید: «ما مدرسه خاص را به این دلیل انتخاب کردیم که تصور می‌کردیم کیفیت آموزشی بالاتری دارد، اما وقتی هزینه‌ها را جمع می‌کنیم، می‌بینیم رقم نهایی خیلی بیشتر از چیزی است که در ابتدا تصور می‌کردیم. شهریه اصلی یک طرف است و بعد هزینه سرویس، غذا، کلاس‌های فوق‌برنامه، اردو و برنامه‌های مختلف هم اضافه می‌شود.»

او ادامه می‌دهد: «برای خانواده‌ای که درآمد متوسط دارد، پرداخت چندصد میلیون تومان برای تحصیل یک فرزند واقعاً سنگین است. اگر دو فرزند مدرسه‌ای داشته باشید، این رقم عملاً به یک هزینه بسیار بزرگ سالانه تبدیل می‌شود.»

شهریه اعلامی با مبلغ نهایی فرق دارد

مادر رضا از دانش‌آموزان یکی از مدارس غیردولتی تهران نیز معتقد است: «آنچه خانواده در ابتدای ثبت‌نام درباره شهریه می‌شنود، الزاماً همان مبلغی نیست که در نهایت پرداخت می‌کند. وقتی برای ثبت‌نام مراجعه می‌کنیم، معمولاً درباره شهریه مصوب صحبت می‌شود، اما در ادامه خدمات مختلفی معرفی می‌شود که بسیاری از آنها عملاً برای دانش‌آموز ضروری است. خانواده اگر بخواهد فرزندش از برنامه‌های مدرسه عقب نماند، مجبور می‌شود آنها را هم انتخاب کند.»

این والد ادامه می‌دهد: «مشکل ما این است که یک عدد شفاف و نهایی نمی‌دانیم که قرار است در طول سال چقدر هزینه کنیم. وقتی سرویس، غذا، کلاس‌های آموزشی، آزمون‌ها و برنامه‌های مختلف را اضافه می‌کنید، هزینه نهایی می‌تواند بسیار بیشتر از شهریه پایه باشد.»

آموزش خوب نباید به کالای لوکس تبدیل شود

مادر آروشای کلاس نهم نیز با انتقاد از فاصله ایجادشده میان شهریه برخی مدارس و توان اقتصادی خانواده‌ها می‌گوید: «قبول دارم که مدرسه غیردولتی هزینه‌هایی دارد و حقوق معلم، امکانات و نگهداری مدرسه رایگان نیست، اما سؤال این است که مرز شهریه منطقی کجاست؟ وقتی صحبت از چندصد میلیون تومان برای یک سال تحصیل می‌شود، دیگر باید دقیقاً مشخص باشد خانواده در ازای این مبلغ چه خدماتی دریافت می‌کند.»

او تأکید می‌کند: «نباید شرایط به شکلی باشد که آموزش باکیفیت تبدیل به کالایی لوکس شود که فقط خانواده‌های بسیار متمکن امکان استفاده از آن را داشته باشند.»

بازار رقابت برای ورود به مدارس برند

برخی والدین معتقدند در سال‌های اخیر، شهرت مدارس و نتایج کنکور و آزمون‌های ورودی باعث شکل‌گیری نوعی بازار رقابتی در میان مدارس خاص شده است؛ بازاری که در آن نام مدرسه، سابقه قبولی‌ها و تبلیغات آموزشی می‌تواند بر تصمیم خانواده‌ها تأثیر بگذارد.

مادر آروشا ادامه می‌دهد «بعضی خانواده‌ها تصور می‌کنند اگر فرزندشان را در مدرسه‌ای با اسم و برند معروف ثبت‌نام کنند، حتماً آینده تحصیلی او تضمین می‌شود. همین موضوع باعث شده تقاضا برای این مدارس بالا برود و بعضی خانواده‌ها حتی با فشار مالی زیاد حاضر شوند هزینه را پرداخت کنند. گاهی خانواده به خاطر نگرانی از اینکه فرزندش از بقیه عقب بماند، مجبور می‌شود هزینه‌ای را بپذیرد که واقعاً توان پرداخت آن را ندارد.»

روایت سایر خانواده‌ها از وضعیت شهریه مدارس نیز نشان می‌دهد فاصله میان مبالغ پرداختی سال گذشته و امسال در برخی مدارس قابل توجه است.

به گفته یکی از والدین، شهریه مدرسه پسرش که سال گذشته در پایه ششم ابتدایی 90 میلیون تومان بوده، امسال ابتدا 210 میلیون تومان اعلام شد و در نهایت با اعمال تخفیف به 180 میلیون تومان رسیده است؛ این مدرسه در منطقه 4 تهران قرار دارد.

در مورد دیگری، شهریه یک دانش‌آموز پایه پنجم ابتدایی در منطقه 8 که سال گذشته 110 میلیون تومان بوده، برای سال تحصیلی جدید 200 میلیون تومان اعلام شده که به گفته خانواده فعلا با تخفیف به 180 میلیون تومان رسیده است.

همچنین خانواده یک دانش‌آموز دختر پایه یازدهم در محدوده قائم‌مقام منطقه 6 تهران می‌گوید شهریه پرداختی آنها در سال گذشته 130 میلیون تومان بوده که با احتساب 20 میلیون تومان هزینه صبحانه، مجموع پرداختی به 150 میلیون تومان رسیده است. این خانواده برای سال تحصیلی جدید تاکنون با مبلغ 200 میلیون تومان شهریه مواجه شده؛ مبلغی که هزینه‌هایی مانند اردو و برخی برنامه‌های دیگر را شامل نمی‌شود و این هزینه‌ها جداگانه از خانواده دریافت خواهد شد.

اما ماجرا به اینجا محدود نمی‌شود. در این میان خانواده‌هایی که فرزندانشان را در مدارس خاص و شناخته‌شده تهران ثبت‌نام کردند نیز از دایره گلایه‌ها خارج نیستند.

یکی از والدین که فرزندش در یکی از مدارس خاص پسرانه تهران تحصیل می‌کند، می‌گوید: «هزینه‌ای که برای مدرسه پرداخت می‌کنیم واقعاً سنگین است. خانواده باید علاوه بر مبلغ اصلی، هزینه‌های دیگری را هم در طول سال پرداخت کند و وقتی همه را جمع می‌کنیم، رقم نهایی بسیار بیشتر از چیزی می‌شود که ابتدا تصور می‌کردیم.»

مادر یکی دیگر از دانش‌آموزانی که فرزندش در مدرسه پسرانه برند در استان البرز تحصیل می‌کند درباره هزینه‌های تحصیل فرزندش می‌گوید: «شهریه مدرسه به تنهایی رقم بالایی است و هزینه کلاس‌ها، اردوها و برنامه‌های جانبی هم جداگانه دریافت می‌شود. در شرایط اقتصادی امروز، پرداخت چند صد میلیون تومان برای یک سال تحصیلی واقعاً برای بسیاری از خانواده‌ها آسان نیست.»

یکی دیگر از والدین که برای ثبت‌نام فرزندش در یک مدرسه هیئت امنایی اقدام کرده است نیز با گلایه از افزایش هزینه‌ها می‌گوید: «آنچه از آموزش و پرورش شنیده‌ام هزینه در مدارس هیئت امنایی ازبین رفته است، سال گذشته یک مبلغ مشخص پرداخت کردیم، اما امسال علی رغم صحبت آموزش و پرورش هزینه‌ها به شکل محسوسی افزایش پیدا کرده است. خانواده‌ای که یک فرزند مدرسه‌ای دارد شاید بتواند این هزینه را مدیریت کند، اما برای خانواده‌هایی که دو یا سه فرزند دارند، هزینه تحصیل به یک فشار مالی جدی تبدیل می‌شود. سال گذشته 15 میلیون تومان پرداخت کرده‌ام اما امسال علی‌الحساب 25 تومان برای پایه هشتم واریز کرده‌ام.»

یکی از پدرها که فرزندش در یک مدرسه غیردولتی در شهر ری ثبت‌نام شده است می‌گوید: «مشکل فقط مبلغی نیست که اول سال اعلام می‌کنند. در طول سال برای اردو، کلاس‌های فوق‌برنامه، تغذیه و برنامه‌های مختلف هم هزینه‌هایی اعلام می‌شود. در نهایت باید چند بار برای مدرسه پول پرداخت کنیم و مجموع این مبالغ رقم قابل توجهی می‌شود. سال گذشته برای پایه پنجم 90 میلیون تومان پرداخت کرده‌ام و امسال هزینه قطعی اعلام شده و فعلا عدد 120 توان را عنوان کرده‌اند.»

والد دیگری با بیان اینکه گاهی خانواده برای اینکه فرزندش از امکانات بهتر آموزشی محروم نشود، ناچار است هزینه‌ها را بپذیرد، می‌گوید: «وقتی مدرسه‌ای به‌عنوان مدرسه خوب و موفق شناخته می‌شود، خانواده‌ها احساس می‌کنند اگر هزینه را پرداخت نکنند، ممکن است فرزندشان از فرصت‌های آموزشی بهتر عقب بماند. همین موضوع قدرت انتخاب خانواده را کمتر می‌کند. شهریه کلاس دهم پسرم در مدرسه غیردولتی 110 میلیون تومان بود و امسال 100 تومان پرداخت کرده‌ام که شهریه اصلی بعدا اعلام می‌شود.»

این خانواده‌ها خواستار شفاف شدن هزینه‌های مدارس و تفکیک دقیق شهریه از هزینه‌های فوق‌برنامه و خدمات جانبی هستند و می‌گویند خانواده باید از ابتدا بداند برای تحصیل فرزندش در طول یک سال دقیقاً چه مبلغی باید پرداخت کند، نه اینکه با شروع سال تحصیلی، هر بار با عنوان جدیدی با درخواست پرداخت وجه مواجه شود.

شهریه مصوب کجا و هزینه‌های جانبی کجا؟

مسئله مهم در بحث شهریه مدارس غیردولتی و خاص، تفکیک میان شهریه مصوب مدرسه و هزینه خدمات و برنامه‌های فوق‌برنامه است. بر اساس گزارش‌های منتشرشده درباره شهریه سال تحصیلی 1405-1406، فرآیند تعیین شهریه مدارس غیردولتی تابع ضوابط آموزش‌وپرورش است و افزایش شهریه پیش از تصویب، ممنوع اعلام شده است.

در عین حال، درباره برخی مدارس برند، ارقامی که خانواده‌ها از مجموع هزینه‌های پرداختی خود مطرح می‌کنند، گاه بسیار بالاتر از ارقام منتشرشده برای شهریه پایه است. برای نمونه، شهریه مدرسه‌ای خاص که در اختیار خبرنگار قرار گرفته نشان می‌دهد شهریه این مدرسه به بخش مصوب و فوق‌برنامه تقسیم می‌شود؛ با این حال، رقم دقیق بسته به مقطع و شعبه متفاوت و بسیار بالاست.

همین تفاوت، ضرورت شفافیت بیشتر را نشان می‌دهد؛ به این معنا که خانواده هنگام ثبت‌نام باید بداند شهریه مصوب دقیقاً چقدر است، چه خدماتی اجباری و چه خدماتی اختیاری است و هزینه نهایی تحصیل در یک سال با احتساب تمام خدمات مدرسه چقدر خواهد بود؟.

پرسش از آموزش‌وپرورش؛ نظارت بر مدارس خاص چگونه انجام می‌شود؟

در شرایطی که برخی خانواده‌ها از پرداخت شهریه‌های بسیار سنگین سخن می‌گویند، پرسش اصلی این است که آیا همه مبالغ دریافتی مدارس در چارچوب نرخ‌نامه و ضوابط مصوب قرار دارد یا بخش اعظمی از هزینه‌ها تحت عنوان خدمات جانبی و فوق برنامه دریافت می‌شود؟ 

پرسش‌ها زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که آموزش‌وپرورش از یک سو بر لزوم رعایت شهریه مصوب تأکید دارد و از سوی دیگر، خانواده‌ها از فاصله میان مبلغ اعلامی و هزینه نهایی پرداخت‌شده گلایه دارند.

مدرسه خوب گران است؟

بحث شهریه‌های سنگین مدارس خاص تنها یک موضوع اقتصادی نیست؛ بلکه به  عدالت آموزشی نیز گره خورده است. اگر کیفیت آموزشی، امکانات، معلمان مجرب و برنامه‌های مهارتی تنها در اختیار خانواده‌هایی قرار گیرد که توان پرداخت صدها میلیون تومان در سال را دارند، فاصله میان دانش‌آموزان برخوردار و کم‌برخوردار می‌تواند بیش از گذشته شود.

در مقابل، مدارس غیردولتی نیز معتقدند ارائه خدمات آموزشی باکیفیت هزینه دارد و نمی‌توان بدون توجه به هزینه‌های نیروی انسانی، تجهیزات، ساختمان و برنامه‌های آموزشی درباره مدارس و شهریه قضاوت کرد اما در عین حال به نظر می‌رسد بیش از هر زمان دیگری لازم است نرخ‌نامه مدارس، شهریه مصوب و هزینه تمام خدمات آموزشی به‌صورت شفاف در اختیار خانواده‌ها قرار گیرد و نظارت بر دریافت شهریه نیز تنها به زمان ثبت‌نام محدود نشود.

اکنون پرسش افکار عمومی این است که تحصیل در یک مدرسه خاص چند است و مرز میان «آموزش باکیفیت» و «آموزش لوکس» کجاست؟.

هزینه سرویس، غذا و اردو جدای از شهریه و فوق‌برنامه‌ها محاسبه و دریافت می‌شود

تهران و گلستان، سقف و کف شهریه را به خود اختصاص دادند 

در این خصوص احمد محمودزاده رئیس سازمان مدارس و مراکز غیردولتی و توسعه مشارکت‌های مردمی در گفت‌وگو با ایسنا، اعلام کرد که شهریه مدارس با فوق‌برنامه و فعالیت‌های دیگر و فعالیت‌های آموزشگاهی باید جدا در نظر گرفته شود و گفت: هزینه لباس، غذا، سرویس ایاب ذهاب و اردو جداست که با مصوبه انجمن اولیاء و مربیان انجام می‌پذیرد. آموزش زبان خارجه نیز جزو شهریه‌های مدرسه نیست بلکه فعالیتی آموزشگاهی حساب می‌شود.

وی با بیان اینکه بالاترین سقف شهریه مربوط به تهران است افزود: در دوره ابتدایی شهریه مدرسه همراه با فوق برنامه، 172 میلیون، در متوسطه اول به همراه فوق برنامه 200 میلیون تومان و در متوسطه دوم به همراه فوق برنامه 220 میلیون تومان است که مدارس خاص هم مشمول آن می‌شوند. اگر والدین با شهریه‌ای متفاوت با این ارقام مواجه شدند در سامانه گزارش و یا شکایت کنند، همچنین می‌توانند حضوری به آموزش و پرورش منطقه مراجعه و تخلف را اعلام کنند.

رییس سازمان مدارس و مراکز غیردولتی با بیان اینکه شهریه به تفکیک هر استان در سامانه وجود دارد ادامه داد: استان گلستان کمترین و کف شهریه و استان تهران بالاترین سقف شهریه را دارند. والدین فعالیت‌های مربوط به لباس، غذا، اردو، میان وعده و فعالیت‌های آموزشگاهی را از شهریه جدا کنند، اگر بیشتر از این مبلغ اعلام شده بود بعداً در سامانه شکایت کنند چون شهریه‌های اعلامی، شهریه مدارس به همراه فوق برنامه است و هزینه غذای روزانه و میان وعده و لباس و ایاب ذهاب و فعالیت‌های آموزشگاهی جداگانه حساب می‌شود. هدف از این تفکیک، آگاهی کامل خانواده‌ها از این موضوع است که چه خدماتی را در قبال چه مبلغی دریافت می‌کنند. 

محمودزاده در گردهمایی اخیر معاونان با ارائه آماری از وضعیت شهریه مدارس غیردولتی، گفته بود: از میان 2 هزار و 263 مدرسه مشمول، اطلاعات یک‌هزار و 932 مؤسس در سامانه درج شده که نشان‌دهنده پیشرفت 95 درصدی فرایند ثبت است. تنها 6 مؤسسه عدم ورود داشته‌اند که مربوط به واحدهای متوقف یا غیرفعال است. تاکنون برای 88 درصد از مدارسی که اطلاعات خود را ثبت کرده‌اند، ابلاغ شهریه انجام گرفته است. در عین حال شهریه 36 مدرسه رد و 8 مورد نیز از سوی نظارت استانی عودت داده شد تا در مناطق بازبینی شود.