به گزارش نسیم اقتصاد به نقل از شانا، صنعت پالایش و پخش کشور در دو سال اخیر، با درک شرایط پیچیده مصرف و محدودیت‌های زنجیره تأمین، تغییر رویکردی بنیادی را از عرضه‌محوری محض به‌سمت مدیریت یکپارچه و هوشمند زنجیره تأمین در دستور کار قرار داد. این تغییر راهبردی نه‌تنها با هدف پاسخ‌گویی به تقاضای فزاینده داخلی، بلکه با تمرکز بر حفظ پایداری عملیات در شرایط دشوار تدوین شد تا صنعت پالایش بتواند با اتکا به ظرفیت‌های داخلی، تاب‌آوری شبکه انرژی کشور را در برابر تکانه‌های مختلف تضمین کند.

در بخش عملیات پالایشی، اولویت نخست، تثبیت دریافت خوراک و بهره‌برداری حداکثری از ظرفیت فرآورش پالایشگاه‌ها بود که با میانگین 2 میلیون و 324 هزار بشکه در روز و افزایش 4 درصدی تحویل خوراک نفت خام و میعانات گازی به پالایشگاه‌ها محقق شد. این پایداری در دریافت خوراک، در کنار انجام تعمیرات اساسی در 22 واحد پالایشگاهی و پیاده‌سازی طرح‌های ارتقای کیفی، زمینه را برای تثبیت تولید روزانه بنزین پایه در سطح 109 میلیون لیتر فراهم کرد.

در کنار افزایش کمّی تولید فرآورده‌ها، افزایش کیفی تولید نیز با جدیت دنبال شد؛ به‌گونه‌ای که در نخستین سال استقرار دولت چهاردهم با هدف افزایش کیفی محصولات تولیدی چندین طرح راهبردی، ازجمله بخش اول فاز دوم طرح توسعه و تثبیت ظرفیت پالایشگاه آبادان به ظرفیت یک‌میلیون و 500 هزار لیتر در روز، واحد هیدروکراکینگ پالایشگاه آبادان، واحد ایزومریزاسیون پالایشگاه شیراز، طرح ارتقای کیفی نفت‌گاز پالایشگاه شیراز و طرح‌ ارتقای کیفی نفت‌سفید «KHT» پالایشگاه اصفهان به‌ بهره‌برداری رسید که درنهایت سبب افزایش قابل توجه تولید فرآورده‌های یورو4 و یورو5 در کشور شد.

بهره‌برداری از 1000 کیلومتر خط لوله جدید

در کنار ارتقای کمی و کیفی تولید، توسعه و نوسازی زیرساخت‌های انتقال نیز نقشی کلیدی در توزیع متوازن این حجم از تولید ایفا کرد؛ زیرا هدف، تنها افزایش تولید نبود، بلکه رساندن ایمن سوخت به مبادی مصرف بود. ازاین‌رو، بیش از 1000 کیلومتر خط لوله جدید شامل شریان‌های حیاتی بندرعباس-رفسنجان با طول 456 کیلومتر، خط لوله انشعابی از گوره - جاسک برای تأمین خوراک پالایشگاه بندرعباس، خط لوله سبزآب-شازند با طول 330 کیلومتر و خط لوله تبریز-خوی-ارومیه با طول 220 کیلومتر بهره‌برداری شد.

این طرح‌ها با کاهش نیاز به حمل‌ونقل جاده‌ای و اتصال ایمن 6 نیروگاه بزرگ کشور به شبکه خطوط لوله، ضمن پیشگیری از انحراف در شبکه توزیع، ریسک‌های عملیاتی در زنجیره تأمین سوخت مایع را به حداقل رساندند.

رکورد ذخیره 3.4 میلیارد لیتری نفت‌گاز نیروگاهی

یکی از برجسته‌ترین دستاوردهای دولت چهاردهم، ارتقای ذخایر نفت‌گاز نیروگاهی بوده است. طبق داده‌های سامانه اطلاعات تولید برق حرارتی (PGIS)، در آبان‌ 1404 ذخایر نفت‌گاز نیروگاه‌ها به بیش از 3 میلیارد و 400 میلیون لیتر رسید؛ رقمی که معادل بیش از 90 درصد پرشدگی مخازن نیروگاهی بود. همچنین، این مقدار ذخیره، در مقایسه با بیشینه ذخایر ثبت‌شده در سال‌های 1403 و 1402، به‌ترتیب 86 درصد و 6 درصد افزایش نشان می‌دهد.

میانگین تحویل سوخت نیروگاهی در سال دوم دولت چهاردهم نسبت به سال آخر دولت سیزدهم بیش از 11 درصد افزایش داشته است. میانگین تحویل روزانه نفت‌گاز در زمستان 1403 نسبت به سال 1402، 51 درصد افزایش داشت و برای نخستین بار 420 میلیون لیتر نفت‌کوره کم‌گوگرد در نیروگاه‌های بخاری منتخب توزیع شد. مجموع این آمارها نشان می‌دهد دولت چهاردهم با برنامه‌ریزی پیش‌دستانه، افزایش ظرفیت تحویل، تقویت ذخیره‌سازی و مدیریت هوشمند سبد سوخت نیروگاه‌ها، نقش تعیین‌کننده‌ای در پایداری تولید برق کشور ایفا کرده است.

مهار رشد مصرف سوخت با اصلاح الگو و توسعه سوخت‌های جایگزین

در بخش نفت‌گاز غیرنیروگاهی، روند افزایشی مصرف که در سال‌های گذشته به‌طور میانگین سالانه 4 درصد رشد داشت، متوقف و معکوس شد. نتیجه این روند در سال 1404، کاهش چشمگیر نیاز به تأمین نفت‌گاز از خارج از کشور بود؛ به‌گونه‌ای که واردات نفت‌گاز در سال 1404 با کاهش 4 میلیون لیتری مصرف در روز به صفر رسید و از واردات یک‌میلیارد دلار نفت‌گاز در کشور پیشگیری شد.

 ورود بخش خصوصی به بازار بنزین سوپر

تأمین و توزیع بنزین سوپر نیز یکی دیگر از اقدام‌های انجام‌شده در این دوره بود. برای نخستین‌ بار، بخش خصوصی در واردات و توزیع این فرآورده مشارکت کرد و با فراهم‌شدن زمینه مشارکت بخش خصوصی در واردات و توزیع بنزین سوپر، الگوی تازه‌ای برای تأمین و عرضه این فرآورده شکل گرفت. این اقدام با هدف پاسخ‌گویی به نیاز گروه‌های مصرف‌کننده سوخت باکیفیت و ایجاد تنوع در شیوه تأمین و عرضه انجام شد.

شتاب‌گیری تبدیل خودروها به دوگانه‌سوز

در بخش سی‌ان‌جی نیز با پرداخت 44 میلیون دلار مطالبات معوق کارگاه‌های تبدیل سی‌ان‌جی و فعال‌شدن ظرفیت‌های موجود، روند تبدیل خودروهای تک‌سوز به دوگانه‌سوز شتاب گرفت.

 افزایش 210 درصدی تولید خودروی دوگانه‌سوز در سال 1404 نسبت به سال 1403، تبدیل حدود 90 هزار خودرو در دو سال اخیر و راه‌اندازی 25 جایگاه جدید از اقدام‌های حوزه سی‌ان‌جی بود. توسعه این بخش، ضمن کاهش وابستگی بخشی از ناوگان حمل‌ونقل به بنزین، ظرفیت استفاده بیشتر از سوخت گاز طبیعی فشرده و مدیریت مصرف بنزین را تقویت می‌کند.

تاب‌آوری در بحران؛ عبور از تنش‌های منطقه‌ای

پایداری عملیاتی شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی ایران در دو سال اخیر، با دو آزمون جدی یعنی «جنگ 12 روزه» و «جنگ تحمیلی سوم» محک خورد. در شرایطی که طی روزهای جنگ، شوک تقاضای مصرف بنزین به سقف 200 میلیون لیتر در روز رسیده بود، این شرکت با استمرار تولید و مدیریت هوشمند جریان سوخت، توانست تداوم عرضه را تضمین کند.

این در حالی است که بنابر اعلام مسئولان مربوطه، میانگین شدت مصرف بنزین در این ایام بیش از 50 درصد افزایش داشت، به‌گونه‌ای که تنها در استان تهران مصرف سوخت به بیش از سه برابر مصرف کل کشور ترکیه رسید. حفظ تاب‌آوری زیرساخت‌ها در رویارویی با این دو تنش بزرگ، گواهی بر کارآمدی شبکه توزیع و قابلیت اتکای زنجیره تأمین فرآورده‌های نفتی در شرایط اضطراری است که مانع از هرگونه خلل در پایداری عرضه سوخت به بخش‌های مصرف‌کننده شد.

مجموعه اقدام‌های انجام‌شده در دولت چهاردهم، تصویری روشن از حرکت صنعت پالایش و پخش به‌سوی اصلاح ساختارها، استفاده از ظرفیت‌های جدید و افزایش آمادگی عملیاتی ارائه می‌دهد. مشارکت بخش خصوصی در عرضه بنزین سوپر، فعال‌سازی ظرفیت کارگاه‌های تبدیل خودرو، مدیریت مصرف سوخت، رکوردهای پی‌درپی در افزایش ذخایر و تحویل سوخت نیروگاهی، توسعه خطوط لوله با هدف انتقال ایمن و پایدار فرآورده، تقویت نظارت بر توزیع سوخت و حفظ روند عرضه فرآورده‌ها در شرایط بحرانی، مجموعه‌ای از اقدام‌های به‌هم‌پیوسته را شکل داده است که نتیجه آن افزایش انعطاف‌پذیری، بهره‌وری و تاب‌آوری شبکه پالایش و پخش در پاسخ‌گویی به نیازهای کشور است.