به گزارش نسیم اقتصاد به نقل از ایبنا، تحول در خدمات مالی دیگر صرفاً به معنای انتقال خدمات بانکی از شعبه به اپلیکیشن نیست؛ بلکه به تدریج در حال تغییر دادن مرز میان بانک‌ها، پلتفرم‌ها و شرکت‌های فناور است. در این الگوی جدید، بانک‌ها همچنان نقش اصلی خود را در تأمین منابع، زیرساخت و تنظیم‌گری حفظ می‌کنند، اما بخشی از خدمات خرد و ارتباط با مشتری می‌تواند به پلتفرم‌هایی واگذار شود که با ساختار چابک‌تر، امکان طراحی و شخصی‌سازی خدمات متناسب با نیاز گروه‌های مختلف را دارند.

در چنین شرایطی، بانکداری تعبیه‌شده یا Embedded Banking به یکی از مدل‌های مهم آینده خدمات مالی تبدیل شده است؛ مدلی که در آن خدمات بانکی لزوماً در بستر مستقیم بانک ارائه نمی‌شوند و پلتفرم‌ها می‌توانند خدمات مالی را متناسب با نیاز کاربران در بستر‌های مختلف عرضه کنند. در کنار آن، دسترسی به داده‌های برخط و اعتبارسنجی هوشمند نیز به یکی از عوامل تعیین‌کننده توسعه خدمات اعتباری و لندتک‌ها تبدیل شده است.

سعید نوروزی، مدیرعامل شرکت فناوری‌های نوین مالی نویان (توسعه‌دهنده پلتفرم تیوانی) در گفت‌و‌گو با خبرنگار ایبنا با اشاره به روند توسعه پلتفرم‌ها و سوپراپ‌ها تأکید کرد: شرکت‌های خصوصی و استارت‌آپ‌ها نمی‌توانند جایگزین کامل بانک‌ها شوند، اما می‌توانند بخشی از خدمات خرد بانکی را که برای نهاد‌های بزرگ مالی پرهزینه و دارای عملیات سنگین است، با سرعت و هزینه کمتری ارائه کنند. 

وقتی بانک، پشت صحنه خدمات مالی می‌ایستد

نوروزی درباره جایگاه بانک‌ها و پلتفرم‌ها در آینده خدمات مالی گفت: بانک‌ها ستون اصلی نظام مالی باقی می‌مانند؛ اما بخشی از خدمات خرد که برای یک نهاد بزرگ مالی، عملیات سنگین و صرفه اقتصادی پایینی دارد، در بستر پلتفرم‌های چابک سریع‌تر و کم‌هزینه‌تر ارائه می‌شود.

وی افزود: این همکاری می‌تواند فرآیند‌ها را با هزینه بسیار کمتری پیش ببرد و در نهایت منافع هم‌زمان برای کاربر، بانک و پلتفرم ایجاد کند.

این فعال حوزه فناوری‌های هوشمند با اشاره به مدل بانکداری تعبیه‌شده (Embedded Banking) نیز اظهار کرد: رسالت اصلی بانک‌ها حفظ جایگاه رگولاتوری و زیرساختی است و پلتفرم‌ها و سوپراپ‌ها می‌توانند با دسته‌بندی بازار و شناسایی دقیق پرسونای مخاطبان، خدمات مالی و زیرساختی بانک‌ها را متناسب با نیاز گروه خاصی از کاربران، مانند کسب‌وکار‌های کوچک و متوسط، تجمیع و شخصی‌سازی کنند.

به گفته این فعال حوزه فناوری، این اقدام فرآیند دسترسی به خدمات را چابک‌تر می‌کند؛ چرا که پیاده‌سازی مستقیم چنین پروژه‌هایی برای خود بانک‌ها به دلیل ابعاد بزرگ سازمانی، زمان‌بر و پرهزینه خواهد بود.

نوروزی یک نمونه اجراشده از همین مدل را تشریح کرد و گفت: در پلتفرم تیوانی، زیرساخت اعتبار و کیف پول به‌صورت وایت‌لیبل در اختیار کسب‌وکار‌ها قرار می‌گیرد و بر همین بستر، «هما کارت» به‌عنوان یک لندتک تخصصی حوزه سلامت شکل گرفته است؛ سرویسی که اعتبار درمان را در همان لحظه مراجعه بیمار به کلینیک دندان‌پزشکی در دسترس قرار می‌دهد. او افزود: یک بانک نمی‌تواند برای هر صنف، محصول اعتباری جداگانه طراحی کند؛ اما پلتفرم می‌تواند منابع و زیرساخت بانک را بگیرد و آن را دقیقاً روی نیاز یک صنف بنشاند.

خدمات خرد؛ میدان بازی چابک‌ها

در شرایطی که بخش قابل توجهی از خدمات مالی به سمت بستر‌های دیجیتال حرکت کرده، سرعت ارائه خدمت و امکان پاسخگویی به نیاز‌های متنوع مشتریان اهمیت بیشتری پیدا کرده است. از نگاه نوروزی، همین نقطه می‌تواند جایگاه پلتفرم‌ها و استارت‌آپ‌ها را در کنار شبکه بانکی پررنگ‌تر کند.

مدیرعامل نویان با اشاره به الزامات همکاری میان شبکه بانکی و کسب‌وکار‌های نوآور تصریح کرد: یکی از چالش‌های طبیعی این همکاری، تفاوت ریتم تصمیم‌گیری و هماهنگی‌های فنی میان یک نهاد بزرگ مالی و یک تیم چابک است.

نوروزی ادامه داد: حتی پس از اخذ مصوبات لازم، هماهنگی‌های اجرایی و ارزیابی‌های فنی زمان‌بر است. این احتیاط کاملاً قابل درک است، چون بانک با سپرده مردم کار می‌کند؛ اما اگر با ابزار‌های کنترلی مدرن همراه نشود، در عمل به کندی چرخه نوآوری می‌انجامد.

وی تأکید کرد: پذیرش رویکرد‌های جدید و افزایش سرعت همراهی با تغییرات فناوری، شرط لازم برای ارتقای زیرساخت‌ها و ارائه خدمات امن و به‌روز به کاربران است.

اعتباری با داده‌های دیروز، برای اقتصاد فردا

در کنار سرعت و چابکی، یکی از موضوعات تعیین‌کننده در آینده خدمات مالی، نحوه اعتباردهی به مشتریان است. توسعه فین‌تک‌ها و لندتک‌ها، به‌ویژه در حوزه تسهیلات خرد، بدون اعتبارسنجی دقیق و به‌روز با چالش‌های جدی مواجه خواهد بود.

نوروزی با اشاره به آینده رقابت فین‌تک‌ها و لندتک‌ها، این رقابت را متکی بر زیرساخت‌های «اعتبار» و «اعتبارسنجی» دانست و گفت: خدمات اعتباری بدون اعتبارسنجی دقیق و برخط (Live) معنای واقعی خود را پیدا نمی‌کند.

مدیرعامل نویان افزود: الگوریتم‌ها و شیوه‌های فعلی اعتبارسنجی رسمی در کشور نیازمند به‌روزرسانی جدی هستند؛ چرا که فاصله زمانی میان عدم پرداخت اقساط تا انعکاس آن در رتبه اعتباری بسیار طولانی است و این تأخیر، ریسک نکول تسهیلات را برای مجموعه‌های ارائه‌دهنده اعتبار افزایش می‌دهد.

داده‌های پراکنده، اعتبارسنجی ناکافی

نوروزی درباره راهکار ارتقای اعتبارسنجی در کشور گفت: در حال حاضر تمامی وب‌سرویس‌ها و داده‌های لازم برای اعتبارسنجی هوشمند در کشور وجود دارد، اما باید این داده‌ها و اطلاعات به شکل مناسب در کنار یکدیگر قرار گیرند.

وی با تأکید بر اهمیت یکپارچه‌سازی و اشتراک‌گذاری داده‌های مالی و استعلامی ادامه داد: بانک مرکزی و نهاد‌های تنظیم‌گر می‌توانند با کاهش تمرکز و انحصار در دسترسی به داده‌های اعتباری و تسهیل دسترسی امن شرکت‌های فناور به وب‌سرویس‌های مالی، مالیاتی و دارایی، بستر شکل‌گیری اعتبارسنجی مبتنی بر هوش مصنوعی را فراهم کنند.

به گفته این فعال حوزه فناوری‌های هوشمند، کاهش محدودیت‌های دسترسی و ایجاد مدل‌های رقابتی در اعتبارسنجی می‌تواند مستقیماً نرخ نکول تسهیلات خرد را کاهش داده و هزینه تمام‌شده ارائه خدمات اعتباری و تسهیلات را برای عموم مردم پایین بیاورد.

یک تغییر در الگوریتم، یک تغییر در هزینه وام

موضوع اعتبارسنجی تنها به کاهش ریسک ارائه تسهیلات محدود نمی‌شود و می‌تواند مستقیماً بر هزینه‌ای که مشتری برای دریافت اعتبار پرداخت می‌کند نیز اثرگذار باشد.

نوروزی با تشریح مدل محاسباتی ارائه تسهیلات در پلتفرم‌های لندتک گفت: هزینه‌های کارمزد دریافت‌شده در ابتدای وام، صرف پوشش هزینه‌های عملیاتی و ریسک نکول تسهیلات می‌شود.

وی گفت: تجربه پلتفرم‌هایی که به داده‌های برخط دسترسی دارند نشان می‌دهد با یک الگوریتم اعتبارسنجی جامع، نرخ نکول در پرتفوی تسهیلات خرد می‌تواند تا حد قابل توجهی و در مواردی به کمتر از یک درصد کاهش یابد.

به گفته نوروزی، این کاهش چشمگیر ریسک باعث می‌شود پلتفرم‌های لندتک نیز کارمزد‌ها و هزینه‌های اولیه دریافت تسهیلات برای خریداران و کاربران نهایی را به میزان قابل توجهی کاهش دهند.

نوروزی با اشاره به تجربه پیاده‌سازی زیرساخت دسترسی به دستمزد کسب‌شده (EWA) در تیوانی گفت: وقتی داده جریان درآمد کاربر به‌صورت برخط در اختیار ارائه‌دهنده اعتبار باشد، تصمیم اعتباری از حدس به محاسبه تبدیل می‌شود و همین تفاوت است که هزینه نهایی اعتبار را برای مصرف‌کننده پایین می‌آورد.

نوآوری به جسارت مدیریتی نیاز دارد

از نگاه نوروزی، تحول دیجیتال در شبکه بانکی تنها به خرید فناوری‌های جدید یا راه‌اندازی پلتفرم‌های تازه محدود نمی‌شود و بخش مهمی از آن به نحوه تصمیم‌گیری مدیران و میزان آمادگی ساختار‌های بانکی برای پذیرش مدل‌های جدید بازمی‌گردد.

وی درباره سرعت تصمیم‌گیری در شبکه بانکی تصریح کرد: گاهی ابهام در چارچوب‌های نظارتی باعث می‌شود اجرای طرح‌های نوآورانه به تعویق بیفتد؛ این بیش از آنکه به مدیران بازگردد، یک مسئله ساختاری است.

نوروزی یادآور شد: هیچ‌کس مخالف نقش نظارتی و رگولاتوری بانک مرکزی نیست، بلکه مسئله اصلی، نیاز به جسارت مدیریتی و تعامل رو به جلو برای نوسازی زیرساخت‌های نسل‌های گذشته است.

وی تأکید کرد: نوسازی زیرساخت‌های بانکی و حمایت از حل مسائل فنی، از بروز اختلالات طولانی‌مدت در ارائه خدمات به مردم جلوگیری می‌کند.

نوروزی همچنین با اشاره به ضرورت ارتقای سطح خدمات بانکی گفت: اگر شبکه بانکی کشور بخواهد به سطح بالاتری از خدمات دست یابد، ارتقای زیرساخت‌ها و پذیرش هوشمندانه ریسک‌های نوآوری یک ضرورت اجتناب‌ناپذیر است.

به گفته نوروزی، نوآوری و گذار از مدل‌های سنتی به دیجیتال مانند یک جراحی ساختاری است که به شجاعت مدیریتی نیاز دارد. محاسبه محتاطانه ریسک در شبکه بانکی گاهی به تأخیر در اجرای پروژه‌های مدرن می‌انجامد؛ در حالی که ارتقای تدریجی سیستم‌ها، حتی با وجود چالش‌های اولیه، در نهایت به نفع کل نظام بانکی و مشتریان خواهد بود.

پنج سال بعد، سه واژه تعیین‌کننده‌اند

با وجود چالش‌های موجود، نوروزی نسبت به آینده اقتصاد دیجیتال خوش‌بین است و معتقد است نیاز به نوسازی سیستم‌های بانکی، به صورت طبیعی زمینه حضور بیشتر شرکت‌های فناور را فراهم خواهد کرد.

وی پیش‌بینی کرد: در پنج سال آینده، سه محور «توسعه خدمات اعتباری (Credit)»، «اعتبارسنجی هوشمند (Scoring)» و «تأمین مالی زنجیره تأمین (SCF)» به ستون‌های اصلی اکوسیستم مالی کشور تبدیل خواهند شد.

نوروزی گفت: در صورت تعامل هوشمندانه نهاد ناظر با اکوسیستم استارت‌آپی و اشتراک‌گذاری امن داده‌ها، شاهد تغییر الگوی پرداخت‌ها، اعطای کارت‌های اعتباری واقعی و تسهیل تأمین مالی از تولیدکننده تا مصرف‌کننده نهایی خواهیم بود.

در چشم‌انداز اقتصاد دیجیتال آینده، بانک‌ها و پلتفرم‌ها نه در مقابل یکدیگر، بلکه در دو سوی یک اکوسیستم قرار خواهند گرفت؛ بانک‌ها زیرساخت، منابع و نقش تنظیم‌گری خود را حفظ می‌کنند و پلتفرم‌ها با تکیه بر فناوری، داده و شناخت دقیق‌تر از مشتری، بخشی از مسیر ارائه خدمات مالی را کوتاه می‌کنند. آینده این همکاری، اما به همان اندازه که به فناوری وابسته است، به سرعت تصمیم‌گیری، دسترسی امن به داده‌ها و آمادگی شبکه بانکی برای پذیرش مدل‌های جدید نیز وابسته خواهد بود.