به گزارش نسیم اقتصاد به نقل از ایسنا، لبنیات در سال‌های اخیر، زیر فشار افزایش پی‌درپی قیمت‌ها و کاهش قدرت خرید خانوارها، سهم کمتری از سبد مصرفی مردم پیدا کرده است. کالایی که متخصصان تغذیه بر مصرف مستمر آن تأکید دارند، اکنون برای بخشی از خانوارها به خریدی قابل‌حذف یا قابل‌کاهش تبدیل شده و فعالان صنعت نیز از افت محسوس تقاضا خبر می‌دهند.
در واکنش به این شرایط، دولت در مرحله جدید طرح کالابرگ الکترونیکی، تخفیف 10 درصدی برای خرید برخی محصولات لبنی از فروشگاه‌های طرف قرارداد در نظر گرفت؛ سیاستی که قرار بود بخشی از افزایش قیمت‌ها را جبران و دسترسی خانوارها به شیر، ماست، پنیر و دیگر فرآورده‌های لبنی را آسان‌تر کند. اجرای این تخفیف از 16 خرداد اعلام شد، اما بررسی میدانی ایسنا نشان داد که در روزهای نخست، دامنه اجرای آن محدود بوده و در برخی فروشگاه‌ها تنها چند نوع شیر از یک شرکت مشخص با تخفیف عرضه شده است؛ در حالی که ماست، پنیر و بسیاری از محصولات دیگر مشمول تخفیف در دسترس نبودند.

این شرایط، پرسشی جدی را پیش روی سیاست‌گذاران قرار داده است: آیا تخفیف محدود و مقطعی می‌تواند روند کاهش مصرف لبنیات را متوقف کند یا افزایش سرانه مصرف به حمایت گسترده‌تر، پوشش کالایی بیشتر و اختصاص اعتبار مشخص برای خرید لبنیات نیاز دارد؟ برخی فعالان این حوزه معتقدند با توجه به رشد هزینه‌های تولید و قیمت محصولات، تخفیف 10 درصدی به‌تنهایی نمی‌تواند تغییر پایداری در الگوی مصرف خانوار ایجاد کند.

از سوی دیگر، تولیدکنندگان نیز با محدودیت‌های اقتصادی مواجه‌اند. حاشیه سود پایین صنعت لبنیات، امکان ارائه تخفیف گسترده و طولانی‌مدت را کاهش داده و افت مصرف، با افزایش سهم هزینه‌های سربار، فشار بیشتری بر واحدهای تولیدی وارد کرده است. به همین دلیل، کاهش قیمت از سوی کارخانه‌ها بدون حمایت یا جبران مالی، راهکاری آسان و ماندگار به نظر نمی‌رسد.

در چنین شرایطی، محمد فربد، سخنگوی انجمن صنایع لبنی ایران، در گفت‌وگویی از کاهش حدود 10 درصدی مصرف لبنیات در سال جاری خبر داده و تاکید کرده است که نه‌تنها افت تقاضای داخلی هزینه‌های تولید را افزایش داده، بلکه کاهش قیمت برخی محصولات صادراتی در بازارهای جهانی نیز امکان جبران این وضعیت از مسیر صادرات را محدود کرده است. این موضوع اکنون صنعت لبنیات را در نقطه‌ای قرار داده که از یک‌سو خانوارها توان خرید کمتری دارند و از سوی دیگر، تولیدکنندگان نیز ظرفیت کافی برای کاهش فراگیر قیمت‌ها ندارند.

سخنگوی انجمن صنایع لبنی می‌گوید با اینکه به دلیل فعالیت بیش از 300 واحد صنعتی در حوزه لبنیات، جمع‌آوری آمار کاملا دقیق دشوار است، اما برآوردها از کاهش حدود 10 درصدی مصرف لبنیات در سال جاری حکایت دارد. کاهش مصرف بر هزینه‌های تولید اثر مستقیم می‌گذارد و اگر واحدهای تولیدی بخواهند نیروی انسانی و ظرفیت‌های موجود خود را حفظ کنند، کاهش فروش عملا موجب افزایش سهم هزینه‌های سربار در تولید می‌شود. به عبارت دیگر، بخشی از بازاری که از دست می‌رود، به فشار بیشتر بر دخل‌وخرج شرکت‌های تولیدی منجر خواهد شد.

حاشیه سود صنعت لبنیات حدود پنج درصد است

سخنگوی انجمن صنایع لبنی ایران، حاشیه سود پایین و 5 درصدی این صنعت را یکی از عوامل محدودکننده توان واحدهای تولیدی دانست و گفت: افزایش قیمت محصولات و کاهش قدرت خرید خانوار از عوامل افت مصرف لبنیات است. واحدهای تولیدی به دلیل حاشیه سود پایین، امکان کاهش چشمگیر قیمت‌ها را برای افزایش فروش ندارند. حداکثر سود قانونی 14 درصد است، اما سود قابل تحقق در صنعت لبنیات در بسیاری از موارد به حدود چهار تا پنج درصد رسیده است.

وی توضیح داد که میزان سود یا زیان را نمی‌توان صرفا براساس قیمت یک محصول ارزیابی کرد و افزود: یک کارخانه بزرگ ممکن است بیش از 100 قلم کالا تولید کند. برخی محصولات ممکن است زیان‌ده، برخی سودده و تعدادی نیز در نقطه سربه‌سر باشند؛ بنابراین باید عملکرد مجموع سبد محصولات یک شرکت بررسی شود.

کاهش قیمت‌جهانی مهم‌ترین محصولات صادراتی ایران

سخنگوی انجمن صنایع لبنی ایران در پاسخ به اینکه آیا صادرات می‌تواند کاهش تقاضای داخلی را جبران کند، گفت: در بخش صادرات با دو اتفاق هم‌زمان مواجه شده‌ایم؛ از یک‌سو قیمت تمام‌شده محصولات لبنی در داخل افزایش یافته و از سوی دیگر، قیمت جهانی برخی از مهم‌ترین محصولات صادراتی ایران، از جمله شیرخشک و کره، کاهش پیدا کرده است. در شرایط فعلی میان قیمت تمام‌شده داخلی و قیمت‌های صادراتی توازن مناسبی وجود ندارد و بسیاری از واحدهای فعال در تولید شیرخشک، خامه و کره در حاشیه زیان قرار گرفته‌اند. برآوردها نشان می‌دهد تولیدکنندگان شیرخشک و کره یا خامه، براساس قیمت‌های جاری حدود 10 درصد زیان می‌کنند و در این شرایط، فروش محصول در بازار داخلی یا صادرات آن تفاوت چشمگیری در وضعیت اقتصادی این واحدها ایجاد نمی‌کند.

وی خاطرنشان کرد: تغییر نرخ ارز می‌تواند میزان این زیان را کاهش دهد و حتی فعالیت واحدها را به نقطه سربه‌سر یا حاشیه سود برساند؛ از این‌رو نمی‌توان وضعیت یک مقطع زمانی را به کل سال تعمیم داد و باید دید طی هفته‌ها و ماه‌های آینده چه تغییراتی در بازار ارز و قیمت‌های جهانی رخ می‌دهد.

تخفیف‌های فروشگاهی از کجا تامین می‌شود؟

سخنگوی انجمن صنایع لبنی ایران درباره تخفیف‌های20 تا 25 درصدی برخی محصولات لبنی در فروشگاه‌های زنجیره‌ای نیز توضیح داد: این تخفیف‌ها معمولا روی تعداد محدودی از محصولات یک کارخانه اعمال می‌شود و شامل همه تولیدات آن نیست. ممکن است یک محصول سهم اندکی از کل تولید کارخانه داشته باشد و ارائه تخفیف بالا برای آن، اثر محدودی بر سود نهایی شرکت بگذارد. بالا بودن موجودی انبار، محدودیت تاریخ مصرف و ضرورت عرضه سریع‌تر کالا نیز می‌تواند از دلایل فروش برخی محصولات با تخفیف باشد.

فربد با تایید احتمال فروش برخی اقلام با قیمتی کمتر از قیمت تمام‌شده گفت: ممکن است یک واحد تولیدی یک محصول مشخص را زیر قیمت تمام‌شده عرضه کند، اما زیان آن محصول از محل فروش سایر اقلام جبران شود. به همین دلیل، وضعیت اقتصادی یک شرکت را نمی‌توان تنها براساس تخفیف یک یا چند محصول ارزیابی کرد.

افزایش مسافت توزیع در پی آسیب به مسیرهای حمل‌ونقل

وی در بخش دیگری از این گفت‌وگو به آثار جنگ و آسیب‌دیدن برخی مسیرهای ارتباطی بر شبکه توزیع محصولات لبنی اشاره کرد و گفت: با وجود تلاش فعالان صنعت برای جلوگیری از ایجاد مشکل در توزیع سراسری، آسیب‌دیدن پل‌ها و مسیرهای ارتباطی می‌تواند مسافت جابه‌جایی کالا را افزایش دهد.

به گفته فربد، در چنین شرایطی ناوگان توزیع ناچار است به‌جای مسیرهای کوتاه‌تر و جدید، از مسیرهای قدیمی و طولانی‌تر استفاده کند که این موضوع هزینه حمل‌ونقل محصولات لبنی را افزایش می‌دهد.

سخنگوی انجمن صنایع لبنی ایران در پایان تأکید کرد که کاهش مصرف، حاشیه سود محدود، افزایش هزینه تولید، نامساعدبودن شرایط صادرات و رشد هزینه‌های توزیع، مجموعه‌ای از فشارهای هم‌زمان را بر صنعت لبنیات وارد کرده‌اند.