به گزارش نسیم اقتصاد به نقل از ایبنا، تغییر سیاست تخصیص ارز ترجیحی که به حذف ارز ترجیحی موسوم است در بودجه سال 1405 بالغ بر 12 میلیارد دلار را از چرخه عرضه ارزان حذف کرده و به جای آن تخصیص منابع ریالی از طریق کالابرگ الکترونیک به انتهای زنجیره در دستور کار قرار گرفته است.

تخصیص تخمینی بیش از 12 میلیارد دلار ارز ترجیحی در سال گذشته در صورت تداوم در بودجه سال جاری با لحاظ نرخ 150 هزار تومان برای هر دلار، معادل ریالی یک هزار و 800 هزار میلیارد تومان را در این بخش صرف می‌کرد.

اما این یک هزار و 800 هزار میلیارد تومان صرف شده با ماندگار شدن در جیب حلقه‌های میانی و افراد خاص به دست مصرف کننده نمی‌رسید و عملا دولت چنین یارانه سنگینی را به جیب برخی رانتخواران می‌ریخت.

با انتقال این یارانه به حلقه انتهایی زنجیره یعنی مصرف کنندگان، در قالب طرح کالابرگ الکترونیک، نه تنها دولت از رسیدن این یارانه به دست جامعه هدف اطمینان دارد بلکه تا 800 هزار میلیارد تومان نیز صرفه‌جویی به همراه داشته است. البته در صورتی که رقم کالابرگ از میزان کنونی افزایش یابد مبلغ محاسبه شده برای صرفه‌جویی کاهش خواهد یافت.

سه سناریو برای تغییر رقم کالابرگ

با توجه به شنیده‌هایی مبنی بر افزایش رقم کالابرگ در ماه‌های آینده سه سناریو قابل طرح است. در سناریوی اول اگر دولت رقم کالابرگ را در سطح یک میلیون تومان فعلی نگاه دارد تا پایان سال باید یک هزار و 44 هزار میلیارد تومان هزینه کند. در این سناریو دولت نسبت به تخصیص ارز ترجیحی حدود 800 هزار میلیارد تومان صرفه‌جویی خواهد داشت.

در سناریوی دوم در صورتی که دولت عدد کالابرگ را به یک میلیون و 500 هزار تومان برای هر فرد افزایش دهد تا پایان سال یک هزار و 566 هزار میلیارد تومان هزینه خواهد کرد که به این ترتیب رقم صرفه‌جویی شده تا بیش از 230 هزار میلیارد خواهد بود.

نهایتا در سناریوی سوم اگر رقم کالابرگ به یک میلیون و 700 هزار تومان به ازای هر فرد برسد دولت تا پایان سال حدود یک هزار و 770 هزار میلیارد تومان صرف این بخش خواهد کرد. رقمی تقریبا معادل هزینه‌ای که برای ارز ترجیحی می‌کرد. با این تفاوت که این یارانه با اطمینان کامل به دست مصرف‌کننده می‌رسد.

تکالیف بودجه

در قانون بودجه 1405 علاوه بر 300 هزار میلیارد تومان یارانه نقدی، 996 هزار میلیارد تومان برای طرح کالابرگ در نظر گرفته شده است. به این مبالغ باید 290 هزار میلیارد تومان یارانه نان، 135 هزار میلیارد تومان یارانه دارو و شیرخشک و 160 هزار میلیارد تومان مستمری خانوار‌های مددجویان نهاد‌های حمایتی را نیز اضافه کرد. هرچند هزینه‌هایی که دولت در حوزه حمایتی دارد به این چند قلم خلاصه نمی‌شود و در حوزه انرژی نیز مبالغ قابل ملاحظه‌ای تخصیص خواهد داد، اما در این بخش از گزارش که معطوف به حمایت‌های کالابرگی و نقدی ست به این بخش نمی‌پردازیم.

تخصیص 174 هزار میلیارد تومان از شهریور 1402 تا آبان 1404

تا پیش از شهریور 1402 که جامعه هدف طرح محدود و میزان یارانه تشویقی ناچیز بود، کالابرگ الکترونیکی به دلیل استقبال کم خانوارها، هزینه قابل توجهی برای دولت ایجاد نکرد. با اجرای طرح فجرانه از انتهای سال 1402 تا ابتدای 1403 و به دنبال گسترده‌تر شدن جامعه هدف به هفت دهک درآمدی و افزایش یارانه به 220 هزار تومان برای هر نفر، هزینه‌های طرح به طور چشمگیری افزایش پیدا کرد. به طوری که در مجموع تا پایان شهریور 1403 اجرای طرح کالابرگ حدود 43.3 هزار میلیارد تومان هزینه در بر داشت که بخش عمده آن از محل فروش یا صادرات محصولات شرکت ملی گاز تامین شده است.

در دولت چهاردهم اجرای طرح وارد مرحله تازه‌ای شد. در مرحله نخست با افزایش یارانه اعتباری سرانه به 500 هزار تومان برای سه دهک پایین درآمدی و 350 هزار تومان برای چهار دهک بعدی حدود 22.7 هزار میلیارد تومان هزینه به دولت تحمیل شد. این رقم در مرحله دوم به 27.9 هزار میلیارد تومان افزایش یافت و در مرحله سوم با هزینه‌ای معادل 23.3 هزار میلیارد تومان در تابستان سال 1404 به پایان رسیدکه منابع هر سه مرحله از صندوق توسعه ملی تامین شد. اضافه بر آن یک مرحله دیگر با همان میزان یارانه اجرا شد که 27.5 هزار میلیارد تومان دیگر هزینه داشت. در مجموع از ابتدای اجرای طرح کالابرگ الکترونیکی تا آذر ماه سال 1404 حدود 174 هزار میلیارد تومان از سوی دولت هزینه شده است.

در آبان ماه 1404 یارانه سرانه سه دهک اول درآمدی به 620 هزار تومان افزایش یافت در حالی که یارانه سایر گروه‌ها بدون تغییر ماند. اجرای این مرحله 29 هزار میلیارد تومان منابع مالی را مصرف کرد. از آخر دی ماه یارانه کالابرگ الکترونیک به صورت همگانی با یارانه یک میلیون تومانی برای جبران زیان رفاهی ناشی از سیاست انتقال ارز ترجیحی کالا‌های اساسی به انتهای زنجیره به اجرا درآمد که برخلاف رویه قبل هر ماه ادامه پیدا کرد.

جهش اعتبارات کالابرگ از 170 به 1044 هزار میلیارد تومان

برای 170 هزار میلیارد تومان طرح کالابرگ که ابتدا از سوی دولت در لایحه پیش بینی شده بود؛ منابع پایداری از محل افزایش 2 واحد درصد مالیات بر ارزش افزوده در نظر گرفته شده بود که در جریان بررسی کلیات بودجه در مجلس حذف شد و همزمان طرح جدید کالابرگ همگانی توسط دولت برای همه ایرانیان به اجرا درآمد. بر این اساس با لحاظ جامعه هدف 87 میلیون نفری، این طرح ماهانه 87 هزار میلیارد تومان و طی یک سال یک هزار و 44 هزار میلیارد تومان هزینه خواهد داشت که از محل انتقال ارز ترجیحی کالا‌های اساسی به انتهای زنجیره تامین می‌شود.